روز دوشنبه به دعوت هیئت ارسالی روسیه به ایران مصاحبهای با معاون وزیر «توسعه دیجیتال، ارتباطات و رسانههای جمعی روسیه»، Mikhail Mamonov انجام دادیم. در این مصاحبه جویای روابط و برنامههای آتی ایران با روسیه در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، شهر هوشمند، اتصال به سیستم پرداخت مالی میر(Mir)، یاندکس و تلگرام شدیم.
هدف و برنامه سفر کارگروه شما چه خواهد بود؟
کارگروه ما بر توسعه ICT تمرکز داشته و این اولین جلسه ما پس از آمدن وزیر جدید است. تیم جدیدی در روسیه کار خود را آغاز کرده است و تمرکز ما بر این خواهد بود که شرکتها و دولت روسیه در زمینه توسعه اقتصاد ملی دیجیتال به همتای ایرانی کمک کنند. به علاوه هدف دیگر ما تبادل نظر در خصوص مسائل مهم روز مانند اینترنت 5G، هوش مصنوعی و سیستمهای مدیریت اطلاعات خواهد بود که همگی آنها برای امنیت ملی، توسعه ملی و شکوفایی اقتصادی به طور کل اهمیت دارند.
مسائلی که ما به عنوان راهکار برای شرکتها و شرکای ایرانی آوردهایم در زمینه امنیت سایبر است و بیشتر در خصوص اطمینان حاصل کردن از پایداری اینترنت، حفاظت از زیرساختهای حساس، طبقه بندی داده و سیستمهای حملونقل هوشمند است. وقتی که ما از شهرهای هوشمند سخن به میان میآوریم اینها خدماتی آنلاین به شمار میروند که برای خدمات دولتی شهری فراهم شدهاند.
طبق رتبهبندی سازمان ملل مسکو در رتبه اول شهرهای هوشمند در دنیا قرار دارد. به همین دلیل است که ما پیشنهادات زیادی برای طرف ایرانی داریم. امروز در خصوص دولت الکترونیک صحبتهای زیادی میکنیم. ما از سال ۲۰۰۸ در روسیه بحث دولت الکترونیک را آغاز کردیم و راه زیادی را پیش آمدیم. در حال حاضر ما بیش از ۱۳ هزار سرویس آنلاین داریم و همچنان به کار خود ادامه میدهیم.
ما در حال توسعه ۲۵ سوپر سرویس هستیم. منظور از سوپر سرویس موقعیتهاییست که هر شهروند به طور معمول با آن برخورد داشته و ما میخواهیم کارمندان دولتی را از آن حذف کرده و خدمات الکترونیک جایگزین آن کنیم.
به عنوان مثال اگر بچهای در خانواده من قرار است بدنیا بیاید، نام او در کلینیکی که زاده میشود ثبت خواهد شد و این اطلاعات به صورت اتوماتیک به ادارات شهری فرستاده شده و سپس شناسنامه در فرمتی الکترونیک صادر میشود. سپس سیستمی هوشمند زمان مدرسه رفتن کودک را محاسبه میکند و او را در مدرسه ثبتنام میکند. ما این را در توسعه زیرساختها شهری هم در نظر گرفتهایم. اینها سوپر سرویس هستند. این سرویسها شامل مسائل مرتبط با مرگومیر، تصادف و غیره هم میشوند.
چیزی که ما امروزه دنبال آنیم جلوگیری از ورود اطلاعات چندبرابر بیش از حد لازم توسط شهروندان است. اگر من زمانی اطلاعات شخصی خودم را در یکی از سیستمهای ادارات شهری و یا خدمات عمومی وارد کنم. آنها از درخواست مجدد دریافت این اطلاعات منع خواهند شد. محیط مخصوصی به نام وب دولتی (State Web) خواهد بود که تمامی وبسایتها به آن منتقل خواهند شد تا در یک اکوسیستم پردازش صورت بگیرد و بتوانند اطلاعات را میان خود مبادله کنند. این کار خیلی بزرگی برای ما خواهد بود اما به شهروندان ما کمک بسیاری خواهد کرد تا برای دریافت خدمات زیر فشار نروند.
برنامه ما این است که تا سال ۲۰۲۴، ۹۵٪ از کاغذبازیهای بیندولتی را کاهش بدهیم. اینها اهداف بلندپروازانهای هستند که توسط اقتصاد دیجیتال روسیه وضع شدهاند.
آیا در خصوص شهرهای هوشمند همکاری مشترکی بین دو شهر تهران و مسکو صورت گرفته است؟
ما در حال مطالعه گسترده در خصوص کارهایی که تهران درخصوص شهرهای هوشمند انجام داده هستیم و تحت تاثیر نرخ ضریب نفوذ موبایل در و پیشرفتی که در زمینه دولت الکترونیک صورت گرفته قرار گرفتهایم. بدین ترتیب ما تنها در خصوص تصمیماتی صحبت میکنیم که در این راستا کمک کننده است. ما همکاران خود در ایران را به مسکو دعوت کردهایم تا خدمات الکترونیکی فراهم شده توسط دولت روسیه را مشاهده کنند. همچنان برای مدارکی مانند پاسپورت باید به صورت غیرالکترونیک اقدامات صورت بگیرد ولی این کارها طی صفی الکترونیک انجام میشود که اگر بیشتر از ۱۵ دقیقه در صف منتظر باشید یک لیوان قهوه به رایگان در اختیار شما قرار میدهند. به طور کل ما از انجام مذاکرات دوجانبه بین تهران و مسکو در سطح شهری و نه در سطح حکومتی خوشنودیم. هدف جلسه ما فراهم ساختن بستریست برای محکم ساختن روابط.
در خصوص سرمایهگذاری آیا برنامهای برای سرمایهگذاری در حصوزه فناوری اطلاعات و استارتاپها دارد؟
ما در حال مذاکره برای توسعه برنامهای چهارجانبه هستیم که شامل ایران، روسیه، ترکیه و آذربایجان میشود. در حال حاضر در حال تنظیم دستورکار هستیم. در خصوص سرمایهگذاری بر استارتاپها از جانب دولت مطمئن نیستم. ما حتی در روسیه هم دیگر از طرف دولت روی استارتاپها سرمایهگذاری نمیکنیم اما روسیه آماده سرمایهگذاری بر روی شرکتهاییست که به بلوغ رسیدهاند. شرکتهایی که تولیداتشان میتواند در ایران به کار گرفته شود. ما سازوکارهای اقتصادی مخصوصی داریم. و اگر جنبه مالی تنها مانع پیشرو باشد از طریق پول و وامهای بلند مدت قابل حل خواهد بود.
چطور میخواهید به این مبادلات استحکام ببخشید تا شرکتهای روس با شرکتهای ایرانی کار کنند؟ در استارتاپها تنها کمپانی ماکسیم در حال حاضر در ایران کار میکند. چطور میخواهید کمپانیهای روس را به ورود به بازار ایران مجاب کنید؟
ما مشتاق به همکاری با شرکای ایرانی هستیم. در ابتدا دولت ایران این شرکا را به ما معرفی میکند. ما از طریق صندوقهای مشترک همکاری خواهیم کرد. هیچیک از کمپانیهای روس بدون داشتن شریکی مطمئن به ایران نمیآید. وقتی که شریک ایرانی خود را بشناسیم سازوکار مشارکت با همتای ایرانی را میفهمیم. همانطور که برای برای طرف روس بنیادی مخصوص تحت وزارت توسعه دیجیتال وجود دارد که هدفش سرمایهگذاری بر شرکتها است و نه استارتاپها. شرکتهایی که موفق بودهاند و میتوانند فراملیتی باشند. بنابراین اگر شرکتی قصد فعالیت در ایران را دارد باید از طریق بنیاد اقدام کند. ما چشمانداز این شرکت را میبینیم، ممکن است این شرکتها توافقنامهای با شریک ایرانی داشته باشند. ما با ایرانی در رابطه با میزان جدیت این توافقنامهها مباحثه میکنیم و بعد سرمایه گذاری را انجام میدهیم. و اگر طرف ایرانی نیز تمایل به سرمایهگذاری داشته باشد از آنجایی که دولت روسیه به لحاظ سرمایه اهداف به دست آوردن پول زیادی را ندارد و هدف اصلی آن کمک به شرکتها برای ساخت مسیری در ایران است ما زمانی که شرکت به پایداری برسد از آن بیرون میآییم.
چطور میخواهید تسهیلگر مبادلات مالی باشید؟ اگر یک شرکت روس قصد همکاری با ایران را داشته باشد این کار چطور تسهیل خواهد شد؟
در ویتنام به مدت ۱۰ سال توافق شد که به آنها در زمینه دولت الکترونیک، شهرهوشمند و امنیت سایبری کمک کنیم. آنها افراد مشخصی را از وزارتخانه و شرکتها نامزد کرده تا دسترسی به بازار را فراهم کنند. ما از راهکار خدمت کسبوکار به دولت (B2G) استفاده میکنیم. فکر نمیکنم که ما بتوانم از راهکار خدمات کسبوکار به کسبوکار (B2B) استفاده کنیم. آنها احتیاجات و نقاط قوت بازار خود را بهتر از ما میدانند اما زمانی که شما از سیستم تشخیص صورت برای شهرداری یا سازمانی دولتی میگویید، اینها مسائلی هستند که ناگزیر به درگیر شدن دولتاند. به همین خاطر ما با کسانی که طرف ایرانی مشخص کنند در ارتباط خواهیم بود. ما پس از جلسه امروز لیستی از افرادی که پتانسیل داشته و مفیداند خواهیم داشت و ما با آنها در ارتباط خواهیم بود تا ببینیم اوضاع چگونه است و چه میزان پیشرفت صورت گرفته و دو شرکت را به توافقی معنادار میرسانیم. به عنوان معاون وزیر توسعه دیجیتال ترجیح میدهم این فرایند اتوماتیک باشد اما این کار باید به صورت دستی باشد هر چند ممکن است شرکای من راه بهتری پیشنهاد بدهند.
آیا حدسی در این خصوص هست که این همکاریها چه زمانی آغاز میشود؟
ما اینجا سه کارگروه داریم که به شدت امیدوارم این کارگروهها همکاریهایی به وجود آورند. بعد از جلسه تیم من تمامی توافقنامه ها و شمارهها را جمعآوری کرده و طبق پروتکل امضا شده کار خود را آغاز میکنند. همانطور که گفتم ما شرکای ایرانی را به روسیه دعوت میکنیم تا سیستمهای دولتی و سیستم حملونقل را مشاهده کنند. زیرا این کارییست که بعد از این جلسه یا حتی طی آن قرار است انجام شود. دلیل اصلی من تنها امضای یک توافقنامه دیگر نیست. قصد ما کار کاربردی است.
آیا در حال حاضر در حوزه فناوری اطلاعات پروژه مشترکی بین دو کشور در حال انجام هست؟
اصلیترین پروژه در حال انجام بین شرکت Rostelecom و شریک ایرانی در خصوص ترافیک است. به علاوه کمپانی روسی ABBYY با مقامات ایرانی در خصوص دیجیتال کردن آرشیوهای ملی همکاری دارد. حتی با توسعه نرمافزاری به منظور تشخیص زبان فارسی. این میتواند گستردهتر نیز باشد زیرا در تشخیص صدا نیز خوب است. کمپانی دیگری نیز به نام Center for Speech Technologies داریم که در تشخیص چهره خوب عمل میکنند. امروز مسئله کمپانی یاندکس (Yandex) و بازگشتشان به ایران صحبت شد. ما باید در خصوص قوانین تازه تصویب شده ایران در خصوص تجارت الکترونیک و قوانین مرتبط آگاهی به دست بیاوریم. ما میخواهیم شرکتهای روس به خوبی با قوانین ایران تطابق داشته باشند. به همین خاطر ممکن است درک قوانین ایران و انتقال آن به شرکتهای روس زمانبر باشد.
از این گفتید که احتمال بازگشت کمپانی یاندکس وجود دارد. آیا دفعه پیشین قوانین مشکلاتی را رقم زده بودند؟
چالشهای بازار بود که برای یاندکس مشکل ایجاد کرد. برای شرکت یاندکس تبدیل شدن به یک شرکت بینالمللی زمانبر است. کار کردن در اکوسیستم فارسی با اتمسفری که آنها در آن کار میکردند تفاوتهایی داشت. این همچنین به میزان زیادی بستگی به مصرفکنندگان ایرانی دارد. اینکه آیا آنها به موتورهای جستجوگر جدید علاقهای دارند یا نه. تنها نکته خوب درباره موتورهای جستجوگر ملی روسیه ایمن بودنشان از تاثیر سیاسی خارجیست. من اطمینان دارم با وجود حضور موتورهای جستجوگر، شبکه ها و پیامرسانهای روس در ایران دخالتی در امورداخلی ایران صورت نخواهد گرفت. بنابراین به عنوان شریک استراتژیک ایران در خاورمیانه و به صورت جهانی روسیه علاقمند به حضوری پایدار است. دقیقا به همین خاطر است که ما این موتورهای جستجوگر جدید را پیشنهاد دادیم. زمانی که ما بیشتر از دو سه تا شبکه اجتماعی داریم مهم این است که کانالهای بیشتری را به جای کنترل کردن فراهم کنیم تا به این ایده برسند که چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران آقای جهرمی پیشنهاد راهاندازی بازار مشترک منطقهای بین ایران، روسیه، آذربایجان و ترکیه داده است. نظر شما در این خصوص چیست؟
روسیه پیشنهاد ایران و راه اندازی چنین مرکزی را ایده خوبی میداند. تنها مسئله پیشرو اما هدف اصلی این مرکز است. بازار مشترک چیست؟ برای بازار مشترک احتیاج به شرکتهاییست که به همکاری مشتاق باشند، به سمت دولت آمده و
کمک بخواهند. اما اگر دولت آمده و بگوید چه کسی تمایل به همکاری دارد؟ کارها پیش نخواهد رفت. ما آماده بررسی با ۳ کشور دیگر هستیم تا ببینیم مرکز بر چه چیزی متمرکز خواهد بود؟ چگونه تامین میشود؟ مدل کسبوکاری آن چگونه خواهد بود؟ چگونه بازار مشترکی فراهم میکند؟ از بسیاری از جنبهها کسبوکارهای ما رقیب این بازار مشترک خواهند بود و ما باید قوانین این بازی را وضع کنیم. اگر ما فقط رقیبیم و نه مشارکت کننده پس شاید این بهترین راه نیست. روسیه آماده وضع قوانین است. مثال خوب این قضیه همکاری خوب ما با شرکایمان در اتحادیه اقتصادی اوراسیاست. شرکتهای اوراسیا که در حوزه فناوری اطلاعات مشغولند میتوانند برای شرکتهای دولتی و خود دولت روسیه ولی با مشارکت شرکتهای روس راهکار ارائه بدهند. به این ترتیب ما درهای بازار خود را برای شرکایمان گشودیم، صد البته نه برای تمامی فعالان بینالملل زیرا ما میخواهیم از داشتههایمان حفاظت کنیم. از اتفاقی که برای هواوی افتاده آگاهید. ما نمیخواهیم قربانی شویم. همانطور که وزیر شما از آن به عنوان Information Terror یاد کرده است.
دو سال پیش حرف از متصل کردن سیستم پرداختی میر با سیستم پرداختی ایران بود. آیا این اتفاق رخ میدهد؟
در خصوص سیستم میر (Mir Payment System) اطلاعی ندارم. زیرا این بیشتر به سیستم بانکی مرتبط است. چیزی که من اطلاع دارم این است که پست بانک ایران و پست روسیه در حال مذاکره برای سیستم پرداخت بینالمللی هستند. این دو سازمان مراحل پایانی مذاکرات خود را طی میکنند. پیش از جلسه به مدیرکل پست روسیه برای گرفتن اطلاعات جدید پیامی دادم تا شاید تا پایان روز خبری بگیرم. امسال به توافقهایی خواهیم رسید. من اطمینان دارم سیستم پرداختی میر فرصت خوبی برای راه انداختن ارتباط مستقیم با ایران خواهد بود. زیرا ما اکوسیستم مبادله اقتصادی پایدار و متنوعی را میخواهیم. مسائل زیادی وجود دارد که با قصد و نیت سیاسی ارتباطی ندارند. این مسائل میتواند تخصصی و یا اقتصادی باشد و به همین خاطر زمانبر است. اما ما سعی داریم این موانع را پشت سر بگذاریم،همانطور که به دنبال مبادله دوجانبه واحدهای پولی هستیم. این راه درست ولی زمانبر به نظر میرسد اما ما در حال طی آن هستیم.
به نظر میرسد در آینده نزدیک بلوک شرق باید یک سیستم پرداختی را ایجاد کند تا بانکها را به هم متصل ساخته و از تحریمهای آمریکا در امان بماند. این درست است؟
بوجود آوردن سیستمی علیه تحریمها معقول است. روسیه از تحریمهای ناعادلانه و نامعقولی که یکجانبه اعمال شده نیز رنج میبرد. به همین خاطر در وضعیت مشابه ایران قرار داریم. به همین خاطر بوجود آوردن سیستمهای پرداختی جداگانه و متصل کردن چهار یا دو کشور به هم راه معقولانهای رو به جلو است. اما وزارت اقتصاد و بانک مرکزی میتوانند جزییات را مطرح کنند. این قضیه چندان به ما مربوط نیست. تا جایی که به وزارت من مربوط میشود تمام حمایتهای تخصصی و امنیت شبکههای ارتباطی فراهم خواهد شد.
به نظر میرسد رابطه شما با ایران شامل هیچ مبادله اقتصادی نخواهد بود. آیا همکاریها تنها به تبادل مسائل تخصصی و مشاورهای اختصاص خواهد یافت؟
ایران و روسیه به عنوان دو دولت رابطهای به صورت کسب و کار باهم ندارند. ما از جانب دولت میتوانیم بستر فراهم کنیم، قوانین را تغییر دهیم و توافقنامههای بینالمللی امضا کنیم که کسبوکارها را پرورش دهد. تمامی قراردادها و روابط تجاری مشخصا بین کسبوکارها خواهد بود. اما زمانی که مساله فراهم ساختن اعتبار باشد دولتها شرکت خواهند کرد. ولی تا اینجای کار ما باید ببینیم چه احتیاجی به پول است. ما در مرحلهای هستیم که اول باید مسائل روشن شود.
مسئله مشترک ایران و روسیه در سالهای اخیر در خصوص تلگرام است که پارسال حواشی خود را به دنبال داشت. ریشه مشکلات روسیه با تلگرام چیست و به کجا رسیده است؟
در زمینه تلگرام یکسری مقررات ایمنی وجود دارد که سازمان حفاظتی و ایمنی ما نسبت به آن حساسیت دارند. بعد از آن دیالوگ پیچیده فنی بین این دو پیش آمد که آیا تلگرام میتواند پاسخگوی درخواستهای سازمانهای مربوطه باشد؟ تلگرام ادعا میکند سیستمی رمزی دارد و نمیتواند اطلاعات را تحویل سازمانها بدهد. آنها اما نظر دیگری دارند. ما سازمانی برای نظارت بر ارتباطات که تابع وزارت توسعه دیجیتال داریم. این سازمان مامورت پیدا کرد که کار تلگرام در روسیه را معلق کنند. این موضوع خیلی پیچیده است و تلگرام در ادعاهای خود محق است. من امیدوارم مشکلات پیش آمده حل شود.
با تشکر از دنا رزمهر برای پیاده کردن مصاحبه انجام شده.
