کسب‌وکارها در دنیای امروزی برای بقا و تثبیت جایگاه خود در بازار به نوآوری‌ها و ایده‌های جدیدی نیاز دارند. اما هر چه شرکت‌ها و سازمان‌ها بزرگ‌تر می‌شوند، آنقدر درگیر دغدغه‌های متفاوتی می‌شوند که نمی‌توانند انرژی، زمان و تمرکز کل سازمان را بر روی ایجاد نوآوری صرف کنند. بنابراین،‌ در شرکت‌ها به مراکز نوآوری نیاز است که خلاقیت و نوآوری را به درون شرکت‌ها سرریز کنند.

از این رو، دیجی‌نکست به‌عنوان بازوی نوآوری گروه دیجی‌کالا در تلاش است تا با حمایت و توانمندسازی نخبگان و توسعه فناوری‌های پیشرفته به نوآوری سازمانی دیجی‌کالا و نیز سرریز این دانش به صنایع مختلف کمک کند.

دیجی‌نکست در یک نگاه

شرکت دیجی‌نکست از سال ۱۳۹۷ به‌عنوان دریچه نوآوری و منبعی برای گسترش مشتریان گروه دیجی‌کالا شروع به فعالیت کرد. این مجموعه در ابتدا در یک تیم ۵-۴ نفره با نام «دیجی‌کالا نکست» تشکیل شد. تا اینکه در اواخر سال  ۱۳۹۸ به‌علت افزایش فعالیت‌های مستقل این شرکت و همکاری با افراد و سازمان‌ها خارج از دیجی‌کالا به «دیجی‌نکست» تغییر نام داد. 

این مجموعه در ابتدای سال ۱۳۹۸ با بررسی و تحقیق درباره مدل‌های بین‌المللی و در نظر گرفتن معیارهای نوآوری (Benchmark) به سمت هوش مصنوعی (AI) حرکت کرد. در واقع به این نتیجه رسید که هوش مصنوعی یک زیرساخت ضروری برای آینده تکنولوژی‌هاست که به نوآوری سازمانی بسیار کمک می‌کند. 

از طرف دیگر، در آن زمان در کشور چندان استارتاپ‌های نوآور یا کسب‌وکارهای تکنولوژی‌محوری (هوش مصنوعی) وجود نداشت. در نتیجه دیجی‌نکست با تمرکز بر روی هوش مصنوعی در یک چشم‌انداز ۵-۴ ساله شروع به سرمایه‌گذاری بر روی استارتاپ‌های های‌تک (High-tech) کرد تا بتواند نوآوری و تکنولوژی را به دیجی‌کالا و کسب‌وکارهای مشابه تزریق کند.

این مجموعه متشکل از چهار واحد اصلی پژوهش، آکادمی، برنامه‌های استارتاپی هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاری است که هر کدام وظایف مخصوص به خود را دارند. همچنین طبق گفته تیم دیجی‌نکست، بخش‌های دیگری مانند واحد مالی، حقوقی، روابط عمومی (PR) و واحد توسعه نوآوری (Innovation Development) نیز در این مجموعه مشغول به فعالیت هستند.

درباره بنیان‌گذار دیجی‌نکست

امیر صالحی

امیر صالحی، مدیرعامل و بنیان‌گذار دیجی‌نکست، در بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ میلادی به‌واسطه گذراندن یک دوره آنلاین تجارت الکترونیک (E-commerce) به فضای استارتاپی ورود پیدا کرد. او که کارشناسی خود را در رشته مدیریت بازرگانی خوانده بود، بعدها در ایران تیمی را ایجاد کرد که برای یک شرکت آمریکایی کارهای تجارت الکترونیکی را انجام می‌داد. این اتفاق به او کمک کرد تا در زمینه تجارت الکترونیک تجربه خوبی کسب کند. 

سپس اواخر سال ۲۰۰۸ میلادی به دانشگاه اومِئو در سوئد (Umea University of Sweden) رفت تا برای کارشناسی ارشد در رشته کارآفرینی تحصیل کند. امیر تقریباً سه ماه بعد از آمدن به سوئد هم‌زمان با دوران تحصیلش، برای خود فروشگاه اینترنتی زد تا لوازم ماهی‌گیری بفروشد. البته بعدها از طریق دانشگاه، رزومه او به شرکت‌های سرمایه‌گذار خطرپذیر (VC) ارسال شد. تا اینکه برای مدتی به‌عنوان کارآفرین در محل اقامت (Entrepreneur in Residence) و بعدها مشاور نیز در این شرکت‌های وی‌سی شروع به فعالیت کرد و این همکاری تا سال ۲۰۱۴ میلادی ادامه داشت.

امیر صالحی در ایران نیز در راه‌اندازی پروژه حرکت اول (بازوی سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکت همراه اول) به‌عنوان مشاور فعالیت داشت. همچنین برای مدتی قائم‌ مقام آواتک بوده است. اما در حال حاضر به‌عنوان مدیرعامل دیجی‌نکست فعالیت دارد.

مدل و ساختار سازمانی دیجی‌نکست

در اسفند سال ۱۳۹۷ هم‌زمان با تأسیس دیجی‌نکست، تمام بخش‌ها و واحدهای دیجی‌نکست مانند واحد آکادمی، پژوهش، برنامه‌ها و کمپ‌های استارتاپی (Startup Program) و سرمایه‌گذاری هم‌زمان شروع به فعالیت کردند که در ادامه هر کدام از این بخش‌ها توضیح داده می‌شوند.

۱) واحد آکادمی دیجی‌نکست

در لایه اول ساختار دیجی‌نکست، واحد آکادمی دیجی‌نکست وجود دارد که با هدف شبکه‌سازی (Community Building)، شناسایی و پرورش استعدادها در حوزه تکنولوژی و هوش مصنوعی شکل گرفته است. 

آکادمی دیجی‌نکست وظیفه برگزاری ورکشاپ‌ها، سمینارها، رویدادها و دوره‌های آموزشی را دارد. قبل از کرونا این رویدادها با محوریت تکنولوژی، برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی به‌صورت حضوری برگزار می‌شد. اما با شیوع کرونا، دوره‌ها (با همان موضوعات و محوریت‌های قبلی) آنلاین شدند و این امکان فراهم شد تا تعداد دوره‌های بیشتری در واحد آکادمی برگزار شوند و افراد از سراسر کشور در این دوره‌ها شرکت کنند. همچنین در انتهای هر دوره نظرسنجی در خصوص عملکرد آن دوره صورت می‌گیرد.

شرایط و ویژگی‌های دوره‌های آکادمی دیجی‌نکست

به‌طور کلی، غالب تمرکز این واحد بر روی آموزش دانش فنی – تخصصی تکنولوژی است و اساتید این دوره‌ها برای آنکه انتخاب شوند، باید حداقلی از کار اجرایی و عملی را انجام داده باشند. معمولاً این دوره‌های ۸-۷ جلسه‌ای (یک تا دو ماهه) با یک موضوع مشخص برگزار می‌شود و افراد شروع به ثبت‌نام می‌کنند. کلاس‌های آموزشی آن نیز به حالت اجرایی (یعنی تعریف پروژه عملی برای شرکت‌کنندگان) برگزار می‌شوند. 

اما یکی دیگر از برنامه‌های واحد آکادمی، بوت کمپ‌ها (Bootcamp) هستند که برای اولین بار در سال ۱۴۰۰ در سه دوره برگزار شدند. در واقع بوت کمپ‌ها، مجموعه‌ای از دوره‌های آموزشی ۶ ماهه هستند که از مرحله مقدماتی تا پیشرفته برای افراد ترتیب داده می‌شوند. 

البته در بوت کمپ‌ها الزامی نبود که شرکت‌کننده‌ها هر سه دوره را شرکت کنند؛ اما کسانی که در هر سه دوره حضور پیدا می‌کردند، امتیاز ویژه‌ای به دست آورده و می‌توانستند بدون آزمون وارد برنامه‌های استارتاپی دیجی‌نکست شوند. همچنین دیجی‌نکست گاهی کد تخفیف‌هایی با شرایط خاص برای برخی از افراد (مانند دانشجویان یا اساتید همکار با واحد پژوهش این شرکت) نیز ارائه می‌دهد.

طبق گفته بنیان‌گذار دیجی‌نکست، واحد آکادمی گاهی برنامه‌های مشترکی با شرکت‌های دیگر در زمینه آموزش نیروهای انسانی ماهر نیز دارد که از آن جمله می‌توان به برنامه مشترک با دیجی‌پی در زمینه آموزش مدیریت محصول اشاره کرد. 

به‌طور کلی، در این واحد به افرادی که به حوزه‌های تکنولوژی علاقه دارند، آموزش داده می‌شود تا شاید بتوانند در آینده به رهبرانی مؤثر و نوآور تبدیل شوند. اما هدف اصلی در کنار آموزش، شبکه‌سازی است تا افراد با علایق مشترک نیز با هم آشنا شده و این عاملی برای تیم‌سازی و کارآفرینی باشد. در نهایت، اشاره شده که از ابتدا تا حال حاضر حدود ۴۵۰۰ نفر در تمام دوره‌ها، کارگاه‌ها و ایونت‌های آکادمی دیجی‌نکست شرکت کردند.

۲) واحد پژوهش

مجموعه دیجی‌نکست، واحد مجزایی را برای سرمایه‌گذاری بر روی پژوهش (Research) نیز در نظر گرفت تا بتواند چالش‌ها و مسائل آینده دور و نزدیک صنعت را شناسایی و رفع کند. این واحد، رویدادی به نام «پل نوآوری» دارد که در این رویداد، مسائل صنعت (به‌خصوص چالش‌هایی که در انبار دیجی‌کالا موجود است) ارائه شده و از دانشجویان خواسته می‌شود که پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌هایشان را بر اساس این مسائل تعریف کنند.

به‌عبارت دیگر، بخش زیادی از همکاری‌ها و ارتباط این واحد با دانشجوها و اساتید صورت می‌گیرد و به گفته تیم دیجی‌نکست، هدف اصلی واحد پژوهش‌، ایجاد ارتباط بین دانشگاهیان و منتورهای مختلف صنعت و شرکت‌های فناور از جمله دیجی‌کالا است. به همین دلیل، پژوهش‌ها به‌صورت کاربردی تعریف می‌شوند و این مجموعه، زیرساخت‌های لازم در قالب سرمایه‌گذاری بر روی پژوهش را نیز برای دانشجویان تأمین می‌کند. 

دانشجویانی که بتوانند به محصول برسند و نوآوری ایجاد کنند، علاوه بر حق پژوهش، پاداش جداگانه‌ای نیز برای محصول دریافت می‌کنند. در صورتی که آن محصول به‌عنوان یک اختراع جدید (Patent) ثبت شود، اسم مخترع نیز درج می‌شود. اما مالکیت و استفاده تجاری این اختراع برای خود دیجی‌نکست است. البته این شرکت، برنامه‌های دیگری نیز دارد که در برخی شرایط، بخشی از حق ثبت اختراع را با مخترع شریک می‌شود.

 تاکنون بخش پژوهش با دانشگاه‌های صنعتی شریف، تهران، امیرکبیر، شهید بهشتی، صنعتی اصفهان و زنجان همکاری داشته و ۴۰ دانشجو نیز در رشته‌های مختلف در واحد پژوهش فعالیت داشته‌اند.

به‌طور کلی، دیجی‌نکست برای دستاوردها و خروجی‌های واحد پژوهش، به‌صورت استارتاپ استودیو عمل کرده و افرادی را به‌عنوان هم‌بنیان‌گذار به تیم اضافه می‌کند و به آن‌ها سهام و حقوق می‌دهد. این واحد تاکنون با بیش از ۱۰۰۰ متقاضی همکاری داشته و ۲۱ نفر پژوهشگر در آن مشغول فعالیت هستند. همچنین به ۵ ثبت اختراع داخلی رسیده و تاکنون ۸ پروژه پژوهشی در حوزه لبه تکنولوژی، ۵ محصول و ۲ استارتاپ مبتنی بر محصول داشته است.

برخی از محصولات و نوآوری‌های واحد پژوهش

به‌ گفته تیم دیجی‌نکست، این شرکت تاکنون تکنولوژی‌ها و محصولات کاربردی در واحد پژوهش داشته است. از جمله این محصولات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ربات انباردار: این ربات قابلیت حمل ۳۰۰ کیلوگرم بار را دارد و کاملاً هوشمند (بدون کنترل انسان) عمل می‌کند. در حال حاضر بحث سرمایه‌گذاری‌ این محصول وجود دارد و در حال تبدیل شدن به شرکت بزرگ رباتیک است.
• بارکد اسکنر: واحد پژوهش همچنین از طریق هوش مصنوعی توانسته سرعت اسکن بارکد محصولات را تا میزان ۱۰ برابر افزایش دهد و دوربین‌های معمولی اسکنرها را به دوربین‌های حرفه‌ای تبدیل کند. در نتیجه در زمان جابه‌جا کردن کالا‌ها، بارکد محصولات با سرعت بیشتری اسکن شده و کد آن به نرم‌افزار انتقال داده می‌شود. 
• تکنولوژی مکان‌یابی اشیا (Asset Tracking): این محصول به‌عنوان یک پتنت (ثبت اختراع بین‌المللی) به حساب می‌آید که مسیر و موقعیت افراد و اشیا را در هر لحظه در فضای داخلی شناسایی می‌کند. به گفته تیم دیجی‌نکست، این محصول می‌تواند جایگزین خوبی برای GPS باشد؛ زیرا جی‌پی‌اس در داخل ساختمان‌ها کار نمی‌کند. همچنین از این تکنولوژی برای تشخیص موقعیت مکانی ربات‌های انباردار و جلوگیری از برخورد آن‌ها با یکدیگر نیز استفاده می‌شود.
• پروژه تشخیص و پیش‌بینی الگوها و لاگ‌های ناهمگون در زیرساخت دیجی‌کالا: واحد پژوهش دیجی‌نکست با استفاده از هوش مصنوعی، محصولی های‌تک با همکاری تیم زیرساخت دیجی‌کالا ایجاد کرد تا مشکلات زیرساخت‌های شرکت را در زمینه مانیتورینگ سرورها و خدمات ابری رفع کند. این محصول از آن جهت ایجاد شد تا به‌طور خودکار و سریع‌تر، خطاها و نواقص لاگ‌های سرور را شناسایی و پیش‌بینی کرده و از وقوع آن‌ها جلوگیری کند. این تکنولوژی هم‌اکنون در حال تبدیل به یک استارتاپ است. 

همچنین دیجی‌نکست در حوزه‌های جدید دیگری مانند امنیت (Security)، باتری، خودروهای برقی و خودران نیز فراخوان داده است. به گفته بنیان‌گذار دیجی‌نکست، خودروهای خودران یکی از تکنولوژی‌هایی هستند که می‌توانند در پیمایش و بهره‌وری بسیاری از صنایع مؤثر باشند.

۳) کمپ استارتاپی هوش مصنوعی

کمپ استارتاپی هوش مصنوعی دیجی‌نکست، یک برنامه استارتاپی است که در آن از دانشجویان، متخصصان و فعالان حوزه‌های تخصصی (در زمینه‌های هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، آمار، تحلیل داده، مهندسی داده، داده‌های کلان یا توسعه‌دهنده نرم‌افزار) دعوت می‌شود تا با ‌حمایت دیجی‌نکست اقدام به تیم‌سازی و توسعه محصول خود نمایند. 

روند کاری این بخش نیز به این صورت پیش می‌رود که تیم دیجی‌نکست در ابتدا با یک آزمون ورودی، استعدادهای افراد را در زمینه هوش مصنوعی و برنامه‌نویسی بررسی کرده و بعد از گرفتن نمره قابل قبول از آن‌ها دعوت می‌کند تا در کمپ حضور یافته و بعد از تیم‌سازی، استارتاپ خود را به مرحله اجرا برسانند. در نهایت، تیم‌ها در یک مراسم پیچ دی (Pitch Day) مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و در صورت پذیرفته شدن برای ورود به بازار و فاز توسعه محصول آماده می‌شوند. 

تیم دیجی‌نکست در طول مدت این برنامه‌ها، خدماتی مانند سرور، سخت‌افزار، فضای کاری، مشاوره، زیرساخت و اینترنت به آن‌ها ارائه می‌کند تا تیم‌ها با استفاده از این خدمات با سرعت بیشتری به بازار وارد شوند. همچنین این کمپ‌های استارتاپی در دو نوبت در سال (تابستان و زمستان) برگزار می‌شوند.

همچنین دیجی‌نکست تعداد محدودی ورکشاپ‌های عمومی مالی، حقوقی یا برنامه‌های کسب‌وکاری برگزار می‌کند و به افرادی که داخل کمپ‌های استارتاپی هستند، برای شرکت در این ورکشاپ‌ها حدود ۸۰٪ تا۹۰٪ تخفیف می‌دهد. برای مثال، یکی از دوره‌هایی که به تازگی در برنامه کمپ استارتاپی قرار گرفته، طرح Zero To Hero است. بنا بر گفته تیم دیجی‌نکست، کسانی که کل دوره‌های ۲ ماهه این طرح را شرکت کنند و تمام پروژه‌های آن را انجام دهند، برای ۵ دوره آموزشی واحد آکادمی بورسیه رایگان می‌شوند.

استارتاپ‌ها و تیم‌های فعال دیجی‌نکست

در حال حاضر، تیم‌سازی برای برنامه‌های استارتاپی به‌‌دلیل کرونا به‌صورت آنلاین صورت می‌گیرد و به‌طور میانگین تیم‌ها ۳ تا ۴ نفره (با میانگین سنی ۲۴-۲۲ سال) هستند. تاکنون ۱۴ تیم استارتاپی (۴۰-۳۰ نفر) به‌صورت فعالانه در کمپ‌ها حضور دارند که از این بین، ۴ استارتاپ سرمایه نقدی خود را گرفته‌اند و ۳ استارتاپ به مرحله سرمایه‌گذاری رسیده‌اند. مابقی استارتاپ‌ها نیز در حال گذراندن مراحل ایجاد و توسعه محصول اولیه هستند.

از جمله استارتاپ‌های فعال دیجی‌نکست می‌توان به دو نمونه آپ‌تایم (Optime) و کوونتا (Kouventa) اشاره کرد. استارتاپ آپ‌تایم در حوزه لجستیک و مدیریت ناوگان به رانندگان کمک می‌کند تا به کمک هوش مصنوعی پیمایش کمتری داشته باشند و در کمترین زمان و با بالاترین دقت، بسته‌ها را توزیع و به محل مورد نظر ارسال کنند. گروه دیجی‌کالا و ایران خودرو یکی از مشتریان این استارتاپ هستند. 

استارتاپ کوونتا نیز چت‌باتی است که با سرعت، بدون خستگی و بی‌خطا به پرسش‌های مشتریان پاسخ می‌دهد و در یکی از بخش‌های دیجی‌کالا از آن استفاده می‌شود. در ادامه لیست استارتاپ‌هایی که تیم دیجی‌نکست تاکنون بر روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده و مشغول به کار هستند، نمایش داده شده‌ است. 

۴) واحد سرمایه‌گذاری

به‌ گفته تیم دیجی‌نکست تمرکز این واحد بر روی بررسی بهترین گزینه‌ها در حوزه هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و های‌تک برای سرمایه‌گذاری است. به‌همین دلیل برای آنکه واحدهای دیگر بر روی تصمیمات سرمایه‌گذاری اثری نداشته باشد، این واحد مستقل تعریف شده است.

یکی از برنامه‌های واحد سرمایه‌گذاری دیجی‌نکست، تعیین سفیرهای استارتاپی در سراسر کشور است. به این ترتیب که افراد رزومه‌ خود را به ایمیل شرکت دیجی‌نکست (investment@diginext.ai) ارسال می‌کنند و تیم دیجی‌نکست بعد از بررسی و ارزیابی‌ این افراد با آن‌ها قرارداد می‌بندد. فردی که به‌عنوان سفیر انتخاب می‌شود، استارتاپ‌هایی را که در محل زندگی‌اش وجود دارد و به حوزه فعالیت و شاخص‌های عملکردی دیجی‌نکست نزدیک است، به این شرکت معرفی می‌کند تا بر روی آن‌ها سرمایه‌گذاری شود. طرح Angle Club نیز یکی دیگر از برنامه‌های دیجی‌نکست است تا مدیرهای رده بالای دیجی‌کالا امکان سرمایه‌گذاری شخصی بر روی استارتاپ‌های دیجی‌نکست را داشته باشند. 

به گفته تیم دیجی‌نکست، این شرکت غالباً در مراحل سرمایه‌های پیش بذر (Pre-Seed) و بذری (Seed) وارد می‌شود و در موارد خاصی نیز بر روی مرحله سرمایه‌ اولیه (Early Stage) تمرکز دارد. 

واحد سرمایه‌گذاری دیجی‌نکست بر روی خروجی‌ها و استارتاپ‌های واحد کمپ هوش مصنوعی نیز سرمایه‌گذاری می‌کند. اما ساختار سهامداری به این ترتیب است که این مجموعه به ازای ارائه تمام خدمات غیرنقدی (Non-Cash) در بازه ۶ ماهه کمپ‌ها، اختیار خرید ۸/۵٪ از سهام استارتاپ‌ها را می‌گیرد. به علاوه در سرمایه‌گذاری‌های بعدی که ممکن است انجام شود، بنا بر ارزش استارتاپ و سرمایه تزریق شده، مجدد سهم دیگری از استارتاپ‌ها گرفته می‌شود.

به‌طور کلی،‌ حداکثر سرمایه‌گذاری این واحد بر روی استارتاپ‌ها تا حدود ۵ میلیارد تومان است؛ اما اگر میزان سرمایه‌گذاری از ۵ میلیارد تومان بیشتر شود، معمولاً دیجی‌نکست به‌صورت مشترک با دیجی‌کالا یا مجموعه‌های بیرونی دیگر سرمایه‌گذاری می‌کند. 

همچنین این مجموعه اعلام کرده که تاکنون در مجموع حدود ۳ میلیارد و ۶۰۰ هزار تومان بر روی استارتاپ‌های داخلی و بیرونی سرمایه‌گذاری کرده است.

وضعیت فعلی و چشم‌انداز پیش‌روی دیجی‌نکست

در حال حاضر، در این مجموعه ۱۲ نفر فعالیت دارند و دیجی‌نکست در تلاش است تا در نیمه دوم سال، دفاتر نمایندگی خود را در شهرهای دیگر نیز مستقر کند. همچنین یکی از برنامه‌ها و مسیرهای توسعه آتی این شرکت، افزایش عدد سرمایه‌گذاری به بیش از ۴ برابر سرمایه‌گذاری کنونی (یعنی حدود ۱۷ میلیارد تومان) است که در قالب Angle Club و واحد سرمایه‌گذاری انجام می‌شود. 

همچنین به گفته بنیان‌گذار دیجی‌نکست، واحد جدیدی به نام «واحد توسعه نوآوری» در این مجموعه در حال شکل‌گیری است تا پل ارتباطی بین واحد پژوهش و واحد کمپ هوش مصنوعی را برقرار کند. در واقع هدف از ایجاد این واحد سرعت بخشیدن به فرایند پژوهش‌ها و خروجی‌های برنامه‌های استارتاپی برای رسیدن به محصول است تا سریع‌تر بر روی آن‌ها سرمایه‌گذاری شود.