ویروس کرونا قبل از هر چیزی یک فاجعه انسانی است که از همان ابتدای شیوع بیش از ۷۸۰۰۰ نفر از مردم چین به آن مبتلا شدند. این بیماری با سرعت بالای شیوع خود در جهان میتواند بر روی کسبوکارها تأثیر زیادی بگذارد. در سال ۲۰۰۳ بحران مشابهی تحت عنوان بیماری سارس در چین اتفاق افتاد که بر کسبوکارها تأثیر زیادی گذاشت. در ادامه به چگونگی سازگار شدن صنعت خردهفروشی آنلاین و شرایط بازار با بحران سارس در آن زمان میپردازیم.
بسیاری به خاطر دارند که در آن زمان بیش از ۸۰۰۰ نفر به سارس مبتلا شدند و نزدیک به ۸۰۰ نفر جان خود را از دست دادند. مدارس، کارخانهها و مغازهها بسته شده و شهرهای شلوغ چین به سرعت به شهرهایی مرده تبدیل شده بودند.
میزان تلفات ویروس کرونا حدود ۲٪ الی ۳٪ است؛ اما سرعت انتشار و تعداد کل مبتلایان این ویروس جدید بیشتر از سارس است. هنوز مشخص نیست که این بحران تا چه مدت ادامه خواهد داشت؛ چرا که بحران سارس نیز بعد از چندین ماه از بین رفت. آنچه که هماکنون باید به آن توجه شود، استفاده از فرصتهای موجود در زمان این بحران است. در زمان انتشار بیماری سارس، دو شرکت چینی گروه علیبابا (Alibaba) و JD.com با چالشهایی مواجه شدند. در ادامه به روشهای غلبه این صنایع نوظهور اینترنتی بر بحران ایجاد شده میپردازیم.
JD.com و بیماری سارس
در سال ۲۰۰۳، تجارت الکترونیکی به تازگی در چین مطرح شده بود. به علاوه در آن زمان بسیاری از مردم به اینترنت دسترسی نداشتند. گروه علیبابا در اصل یک مدل کسبوکار بنگاه به بنگاه (B2B) بود که ارتباط بین خریداران آمریکایی را با تأمینکنندگان چینی فراهم میکرد.
JD.com به عنوان حلقهای از فروشگاههای کوچک الکترونیکی، یک سایت آنلاین برای کسبوکار خود راهاندازی کرده بود. در آن زمان ریچارد لیو (Richard Liu)، کارآفرین اینترنتی در چین، کسبوکاری با ۱۲ فروشگاه آفلاین در پکن داشت که اغلب دارای وسایل الکترونیکی مانند سیدی و دوربین فیلمبرداری بود. او قصد داشت که کسبوکار خود را در بیش از ۵۰۰ فروشگاه گسترش دهد و به بزرگترین فروشنده لوازم الکترونیکی تبدیل شود.
در زمان بیماری سارس، بسیاری از کسبوکارها دچار رکود شدند. لیو به جهت حفظ منابع خود مجبور شد که همه فروشگاههایش را به جز یک مورد ببندد. همچنین به فروش کالاهای خود از طریق پیامرسان کیوکیو (QQ) یا سیستم تابلوی اعلانات دانشگاهها (BBS) پرداخت. در آن زمان تجارت الکترونیکی رونق و گسترش نیافته بود. کارمندان باید سفارشها را به صورت دستی یادداشت کرده و هنگام ارسال، به مشتریان پیام میدادند. همین طور به مشتریانی که نزدیک دفتر بودند، شخصاً سفارشها تحویل داده میشد.
برخی از کاربران در سایت CNbest، یک پلتفرم اینترنتی، از این نحوه تجارت اظهار رضایت کردند. بنابراین، لیو با یک شرکت قراردادی مبتنی بر مشارکت در سود سهام بست تا بخشی از سود هر معامله را به آنها بدهد. بدین ترتیب، فروش سیدی، درایوهای هارد دیسک و دستگاه پخش سیدی بالا رفت.
بعد از آن در اولین روز سال جدید، ریچارد لیو رسماً وبسایت تجارت الکترونیک خود را تحت عنوان 360buy (بعدها JD.com) با حدود ۱۰۰ محصول راهاندازی کرد و بخش عمدهای از منابع خود را به ایجاد کسبوکارهای آنلاین اختصاص داد. در ادامه روشن است که چگونه این شرکت به سرعت به یکی از بزرگترین فروشگاههای آنلاین الکترونیک تبدیل شد و بعدها در دستههای دیگری از کسبوکارها در چین شروع به فعالیت کرد.
گروه علیبابا و بیماری سارس
گروه علیبابا در زمان بیماری سارس چگونه عمل کرد؟ در آن زمان علیبابا یک شرکت چهار ساله مبتنی بر مدل کسبوکار بنگاه به بنگاه بود و تیمهای تدارک آمریکا را با تأمینکنندگان چینی هماهنگ میکرد. بسیاری از افراد فعال در صنعت با نمایشگاه سالانه کانتون (Canton) در شهر گوانگژو (Guangzhou) آشنایی دارند. کانتون هنوز هم یکی از بزرگترین نمایشگاهها در چین برای تجارتهای مرزی به حساب میآید. در سال ۲۰۰۳ یکی از کارمندان گروه علیبابا به هنگام شرکت در نمایشگاه کانتون به سارس مبتلا شد. پس از بازگشت به هانگژو (Hangzhou) و بستری شدن در بیمارستان، چهارمین بیمار مبتلا به سارس محسوب میشد. با وجود جلوگیری از پخش خبرها و شایعهها، بسیاری در شهر هانگژو، شرکت علیبابا را عامل گسترش این بیماری دانستند و بدین ترتیب، این شرکت را بدنام کردند. بنابراین، ۵۰۰ نفر از کارمندان علیبابا در خانه به مدت ۱۲ روز قرنطینه شدند و از همان جا دورکاری کردند.
بسیاری از کشورها در سراسر جهان هشدارهایی برای سفر بازرگانان به چین صادر کردند. از این رو، شمار زیادی از افراد به کسبوکار آنلاین علیبابا روی آوردند تا کالاهای چینی را تهیه کنند. در اوایل ماه مارس ۲۰۰۳ و رشد تجارت الکترونیکی، روزانه ۴۰۰۰ عضو جدید و ۹۰۰۰ لیست ثبت سفارش به این شرکت اضافه میشد که ۳ الی ۵ برابر بیشتر از دوره قبل از بیماری بود.
تأمینکنندگان چینی که با گزینههای محدودی مواجه بودند، بیشتر در بازاریابی آنلاین بر روی پلتفرم علیبابا سرمایهگذاری کردند. کسبوکار علیبابا در آن سال با ۵۰٪ رشد، روزانه درآمدی معادل ۱۰ میلیون رنمینبی (واحد پول رسمی کشور چین) معادل ۱/۴۴ میلیون دلار را کسب میکرد. به علاوه، فروش بیش از نیمی از ۱/۴ میلیون تأمینکننده این پلتفرم، رشد زیادی داشت. همچنین در همان سال جک ما (Jack Ma)، بنیانگذار گروه علیبابا، فروشگاه آنلاین اینترنتی تاوباو (Taobao) را با تیم مخفی ۶ نفرهای راهاندازی کرد. در آن زمان، بازار تجارت الکترونیکی برتر در چین ایبِی (eBay) بود و علیبابا تنها یک شرکت ۴ ساله و تازهکار به شمار میآمد. پس از راهاندازی تاوباو در جولای ۲۰۰۳، در عرض دو سال توانست از ایبِی پیشی گرفته و تبدیل به بازاری برتر در چین شود.
حال در بحران امروزیِ ویروس کرونا چه فرصتهایی وجود دارند؟
نمونههای علیبابا و JD.com به ما نشان میدهد که میتوان از فرصتهای موجود در مواقع بحران استفاده کرد. امروزه تجارت الکترونیکی آنلاین و زیرساخت تحویل سفارشها نسبت به قبل بسیار پایدارتر و قویتر عمل میکند.
با شیوع ویروس کرونا، رستورانها، مکانهای تفریحی و صنعت گردشگری با کاهش شدیدی در تقاضا مواجه شدهاند. این امر تأثیر زیادی بر کسبوکارهای کوچک و متوسط خواهد گذاشت که ممکن است در زمان رکود با سود و بهره پولی کمتری مواجه شوند. در مقابل، سوپرمارکتهای مواد غذایی، فروشگاههای زنجیرهای و فروشندگان آنلاین کالاهای تندمصرف (وسایل بهداشتی، مواد خوراکی یا مواد دارویی بدن نسخه) ممکن است با افزایش تقاضا روبهرو شوند؛ زیرا هماکنون بسیاری از افراد در خانههای خود ماندهاند و مواد مورد نیازشان را برای مواقع اضطراری ذخیره میکنند. با اینکه هنوز برای گفتن این حرفها کمی زود است؛ ولی باید عوامل کسبوکار محتاط عمل کرده و بر ارائه محتواهای مفید و محصولات مورد نیاز مشتریان خود تمرکز کنند.
ایدهها و نکات پایانی
۱. ریچارد لیو، بنیانگذار JD.com، برای حفظ کسبوکار خود در بحران سارس به فروش لوازم الکترونیکی در پلتفرمهای اینترنتی و گروههای چت پرداخت. او بعدها بخش اعظم منابع خود را به کسبوکار آنلاین اختصاص داد و از این طریق به بزرگترین فروشگاه آنلاین محصولات الکترونیکی تبدیل شد.
۲. کسبوکار الکترونیکی گروه علیبابا بعد از لغو سفر بازرگانان خارجی به چین رونق پیدا کرد؛ چرا که بسیاری از بازرگانان از این پلتفرم آنلاین برای کسبوکار خود استفاده کردند. این تجربه تا حدی منجر به ایجاد تاوباو شد که به سرعت از ایبِی به عنوان بزرگترین بازار فروش کالا در چین پیشی گرفت.
۳. امروزه فروشگاههای آفلاین و صنعت گردشگری به دلیل بحران ایجاد شده با تقاضای کمتری روبهرو هستند؛ چرا که بسیاری از افراد جهت جلوگیری از ویروس کرونا در خانههای خود ماندهاند. باید انتظار داشت که فروشهای آنلاین برای کالاهای تندمصرف، مواد دارویی بدون نسخه و مواد غذایی تقاضای زیادی داشته باشد.
