استارتاپها کسبوکارهای نوپاییاند که برای پاسخگویی به نیازهای جامعه از نوآوری و فناوری پیشرفته استفاده میکنند. به طور معمول ۵ تا ۱۰ سال زمان لازم است تا یک استارتاپ به شرکتی با مقیاس بزرگ و ارزش بالا تبدیل شود. به همین دلیل نقش فاکتوری مانند سهام ایساپ (ESOP) در سالهای اولیه شکلگیری، یکی از مهمترین دلایل برای موفقیت یا شکست آنهاست.
سرمایهگذاران و بنیانگذاران استارتاپها میبایست از همان ابتدا با نگاه بلندمدت سیاستهای انگیزشی خاصی را جهت حفظ، رشد و توسعه کارکنانشان طراحی و اجرا نمایند.
به تبع سالهای طولانی تجربهام در زمینه منابع انسانی، تیمهای زیادی را دیدهام که به دلیل عدم توفیق در ایجاد انگیزه و همدلی گروهی از هم پاشیدهاند. ناگفته پیداست که تنها عامل انگیزشی افراد داشتن سهام نیست؛ اما به طور طبیعی کارکنان برای موفقیت سازمانی که نسبت به آن احساس تعلق و مالکیت دارند، تلاش بیشتری انجام میدهند، لذا میتوان نتیجه گرفت که با این روش، ضریب شکست تیم تا حدودی کاهش مییابد.
بنیانگذارها و سرمایهگذاران حرفهای و با تجربه معمولاً از همان ابتدا ۱۰ تا ۱۵ درصد از سهام اولیه خود را بهعنوان سهام تشویقی (ESOP) برای اختصاص به کارکنان کلیدی آینده شرکت حفظ میکنند و سهام اختصاص یافته به افراد کلیدی طی چندین سال فعالیت و تلاش در شرکت به مالکیت قطعی آنها در میآید که در اصطلاح به دورههای زمانی که این سهام به مالکیت فرد در میآید قله (Cliff) میگویند و این فرایند انتقال مالکیت تدریجی و بر مبنای شاخصههای کلیدی توافق شده را وستینگ (Vesting) میگویند. دوره زمانی وستینگ معمولاً با توجه به میزان وابستگی رشد بیزینس به فرد مورد نظر ارزیابی و تصمیمگیری میشود.
خلاصه آن که اختصاص سهام انگیزشی به کارکنان، هم برای کارمندان و هم برای شرکت مفید است. اگر چه یکی از بزرگترین معضلات بزرگ کارکنان جوان فعال در اکوسیستم ایران نیاز به منابع مالی برای خرید خانه، ازدواج و سرمایهگذاری در استارتاپهای جدید است و عدم امکان تبدیل تمام یا مقداری از سهام تشویقی پس از آزاد شدن آن به نقدینگی تا حدود قابل توجهی باعث بی اهمیت قلمداد شدن ایساپ در اکوسیستم گردیده است.
شاید اگر به صورت رسمی راههای خروج از سهام و یا واگذاری بخشی از آن برای افراد فعال در اکوسیستم فراهم گردد، ارزش ایساپ از حالت نامشهود خارج گردد و افراد رغبت بیشتری را برای پذیرفتن سهام تشویقی به عنوان بخشی از بسته جبران خدمت خود داشته باشند که نتیجه آن خروج کمتر نقدینگی از یک استارتاپ در سالهای اولیه به عنوان حقوق و دستمزد افراد کلیدی میگردد.
همچنین یکی دیگر از چالشهای اساسی منابع انسانی در اکوسیستم، نرخ بالای خروج نخبگان از استارتاپی به استارتاپ دیگر است که عمدتاً به بهانه پیشنهاد دریافت حقوق و دستمزد بالاتر صورت میپذیرد، در صورتی که اگر بتوان راه حلی اساسی برای تبدیل ایساپ به منابع مالی پیدا نمود، طبیعتاً افراد متخصص به راحتی از سهام تشویقی اختصاص یافته تا زمان پایان وستینگ آن نمیگذرند و در سالهای اولیه و بحرانی تشکیل یک استارتاپ نقش خود را به بهترین نحو ممکن ایفا خواهند نمود.
از نکات قابل توجه دیگر پرداختن به چالش فعلی اکوسیستم، تمایل و تصمیم نخبگان و جوانان کشور به مهاجرت است که عمدتاً به دلیل مسائل اقتصادی و به امید آیندههای بهتر صورت میپذیرد. من فکر میکنم که در صورت معنادار نمودن ایساپ و با ایجاد راهی برای تبدیل آن به منابع مالی، جوانان مدینه فاضله و راههای رسیدن به رویاهایشان را لزوماً در مهاجرت معنا نخواهند کرد و آن دسته از افرادی که ایدهای برای پیادهسازی و برنامهای برای ایفای نقش اصلی در استارتاپها دارند، راه رسیدن به اهداف و تحقق خواستههای مالی خود را در کشور عزیزمان دنبال خواهند نمود.
مطابق هرم سلسله نیازهای مازلو حس تعلقپذیری و مالکیت به عنوان یکی از اصولیترین نیازهای انسانهای تکامل یافته تعریف میگردد و هر میزان که یک انسان در مراحل مختلف تکاملی پیشرفت میکند و به بلوغ فکری و عاطفی بیشتری میرسد، نیازهای خود را در لایههای بالاتر این هرم جستجو خواهد کرد. حس تعلق و مالکیت سازمانی و نیاز به خودشکوفایی از آن دسته از نیازهای افراد است که با برنامههای مرتبط با رشد و توسعه فردی و سازمانی و همچنین اختصاص سهام تشویقی توسط سازمان مورد نوازش و توجه قرار خواهد گرفت.
تجربه نشان داده است که رشد و توسعه پایدار هر سازمانی همواره در راستای رشد و توسعه افراد شاغل در آن سازمان است و برنامههایی در دراز مدت منجر به خلق ارزش افزوده خارقالعاده و چشمگیر خواهد گردید که همراستا و همسو با پیشرفت و رشد کارکنان آن مجموعه برنامهریزی و اجرا گردد. بنابراین سهیم نمودن کارکنان در سود و ارزش افزوده باعث تقویت مشارکت، تعهدمندی و وفاداری کارکنان به آن سازمان خواهد شد.
امید است با تحقق موارد ذکر شده ایران عزیزمان با تکیه بر توانمندی و مهارت جوانان کشورمان درتمامی عرصهها علی الخصوص عرصه تکنولوژی و فناوری پیشرفت نماید.
