شاید شما هم در نقطهای از زندگیتان باشید که بخواهید آینده و مسیر شغلیتان را انتخاب کنید. اگر هم اینطور نباشد قطعاً زمانی در زندگیتان این مرحله را از سر گذراندهاید. بزرگترین سؤال برای انتخاب آینده شغلی این است: «به چه کاری علاقه دارید و چرا؟»
یک مشاور شغلی بعد از پرسیدن این سؤال از چند جوان این پاسخها را دریافت کرده است:
- «من میخواهم پزشک بشوم تا پدر و مادرم را خوشحال کنم».
- «من میخواهم یک وکیل موفق بشوم چرا که جایگاه اجتماعی آبرومندی دارد».
- «دوست من یک کارآفرین موفق است و زندگی فوقالعادهای دارد. من هم همین را میخواهم».
- «من با هر شغلی خوشحال خواهم بود اگر در یک شرکت معروف مانند گوگل، اپل یا مایکروسافت باشد».
اگر پاسخ شما هم به این پرسش چنین عبارتهایی است، احتمال زیادی وجود دارد که درگیر پدیدهای به نام «اعتیاد به تحسین شدن» باشید. در این مقاله درباره نشانهها و برخی راهکارها برای ترک این اعتیاد صحبت خواهیم کرد.
انتخاب مسیر شغلی بر اساس خوشامد دیگران (خانواده، جامعه و … ) نشان میدهد که ما شغلمان را بر اساس واکنشی که دیگران بعد از فهمیدن شغل ما نشان خواهند داد، انتخاب کردهایم. یعنی بهطور ناخودآگاه از خودمان میپرسیم: اگر شغل x را انتخاب کنم بیشتر به من احترام میگذارند یا شغل y را؟ زمانی که همواره سعی میکنیم کارهایی را انجام دهیم که فکر میکنیم دیگران را تحت تأثیر قرار خواهد داد، دچار «اعتیاد به تحسین شدن» شدهایم. چرا که تحت تأثیر قرار دادن دیگران و تحسین شدن توسط آنها ما را موقتاً خوشحال میکند. اما پیامدهای آن بعدها خود را نشان میدهد؛ مثلاً زمانی که متوجه میشویم به شغلمان علاقهای نداریم و کار کردن در آن به ما احساس رضایت نمیدهد.
مقاله مرتبط: دوپامین دیتاکس: چگونه ذهنمان را به انجام کارهای سخت علاقهمند کنیم؟
اعتیاد به تحسین شدن تنها به انتخاب مسیر شغلی بر اساس خوشامد دیگران ختم نمیشود. این اعتیاد ممکن است از کودکی در وجود ما کاشته شده باشد. زمانی که با گرفتن نمره بالا یا انجام دادن تکالیف، یک کارت صد آفرین از معلم دریافت میکردیم. از آن زمان این الگو در ذهنمان شکل گرفت که اگر درست درس بخوانیم، تشویق خواهیم شد. تشویقی که برای برخی تنها انگیزهای بیشتر بود اما برخی دیگر موفقیت و شکستشان به آن بستگی داشت. چرا که اگر قرار بود تشویقی دریافت نکنند، درس هم نمیخواندند. تحسین شدن بهطور مداوم میتواند اعتیادآور باشد.
این الگو در رفتار انسان عصر دیجیتال هم تکرار میشود. زمانی که عکسی را در شبکههای اجتماعی منتشر میکنیم، منتظر بازخوردهای مثبت در قالب لایک و نظر (Comment) هستیم. لایکها و نظرات همان کارتهای صد آفرینی هستند که میدانیم با انجام این کار به دست میآوریم. ما در فضای مجازی بخشهایی از زندگی خود را به اشتراک میگذاریم؛ زیرا دوست داریم دیگران از عکسها، افکار و دستاوردهای ما خوششان بیاید و ما را تحسین کنند. اما اگر این بازخوردها را دریافت نکنیم انگیزهای برای انتشار عکس نداریم و با خود فکر میکنیم: «اگر قرار باشد بازخوردی دریافت نکنم پس اصلاً این کارها چه فایدهای دارند»؟ ما به این تحسینهای مجازی معتاد شدهایم. اما مگر اعتیاد به تحسین شدن چه ایرادی میتواند داشته باشد؟
تقریباً همه افراد تا حدی بهدنبال این هستند که در جامعه مورد قبول باشند. این به تنهایی مشکلی ایجاد نمیکند. همه ما دوست داریم تصایر و پستهایمان لایک شوند وگرنه اصلاً آنها را پست نمیکردیم. مشکل اصلی آنجاست که ما تنها به این بازخوردها تکیه کنیم و هدفمان از انجام هر کاری صرفاً دریافت تحسین و تشویق شدن باشد. اینگونه تنها کارهایی را انجام میدهیم که دیگران دوست دارند و ممکن است فرصتهایی مهم و اساسی برای رشد را از دست بدهیم. در ادامه پیامدهای چنین اتفاقی را برایتان میگوییم.
پیامدهای اعتیاد به تحسین شدن
مشوقهایی مانند تحسین شدن، انگیزههای بیرونی ایجاد میکنند. تحسین در واقع رشوهای است که ما را به انجام کار یا رفتاری خاص وامیدارد. تحسین، کارت صد آفرین، نمره و مقام همه به نوعی رشوه و انگیزه بیرونی هستند. اگر ما همیشه دنبال انگیزه بیرونی برای انجام کارهایمان باشیم، دیگر نمیتوانیم کاری را فقط به دلیل انگیزه درونی و رضایت خود انجام دهیم. در واقع اگر کاری برای ما پاداش و تحسین بیرونی به همراه نداشته باشد، سراغ آن نخواهیم رفت. در این شرایط، این نظر و رفتار دیگران است که موفقیت و شکست ما را تعریف میکند. این اتفاق جلوی رشد، تکامل و نوآوری ما را میگیرد و همچنین باعث میشود افراد دیگر بتوانند به راحتی ما را بازیچه دست خود کنند و با تحسین و تمجید ما را به انجام کارهایی که میخواهند وادارند. اما این اتفاق چه پیامدی در محیط کار خواهد داشت؟
ما از کودکی عادت کردهایم که در ازای خوب انجام دادن کارهایمان تشویقی (هدیه، تحسین شدن و …) دریافت کنیم. بنابراین ممکن است همین انتظار را در محل کار خود نیز داشته باشیم. اما در اغلب شرکتها این اتفاق نمیافتد. اکثر شرکتها در ازای خوب انجام دادن کارتان، به شما حقوق میدهند و مدیران دلیلی برای تشویق یا تحسین شما نمیبینند. این موضوع برای مدیرانی که از نسلهای قدیمیتر هستند، بیشتر صدق میکند؛ چراکه آنها خود در کودکی چنین تحسینهایی را دریافت نکردهاند. اما این موضوع چه مشکلی ایجاد میکند؟
یک فرد زمانی میتواند ترفیع و افزایش حقوق بگیرد که بتواند ارزشی فراتر از کاری که برای آن استخدام شده است، خلق کند. اما این کار به انگیزه و اشتیاق درونی نیاز دارد و اگر ما معتاد به تحسین شدن باشیم، برای انجام این کار به دنبال انگیزه بیرونی هستیم نه درونی. اما همانطور که گفتیم ممکن است در بسیاری از محیطهای کاری ما این انگیزه بیرونی (تحسین و تمجید شدن) را دریافت نکنیم. هنگامی که تحسین نشویم، ناراضی و ناامید میشویم و این موضوع روی عملکرد ما نیز تأثیر خواهد گذاشت. زمانی که عملکرد ما خوب نباشد نهتنها ترفیع نمیگیریم و رشد نمیکنیم، بلکه ممکن است کار خود را نیز از دست بدهیم!
دیدیم که اعتیاد به تحسین شدن مانع رشد و پیشرفت ما است و هم بر زندگی شخصی و هم زندگی حرفهای ما اثرات مخربی میگذارد. اما چطور میتوانیم از این اتفاق جلوگیری کنیم؟
آیا شما به تحسین شدن معتاد هستید؟
برای این کار به این نکات توجه کنید و این سؤالها را از خودتان بپرسید:
۱) حسادت
- آیا زمانی که یک نفر تحسین میشود شما احساس ناراحتی یا عصبانیت میکنید؟
یکی از راههای تشخیص اعتیاد به تحسین شدن این است که ببینید آیا موفقیت دیگران حسادت شما را برمیانگیزد یا نه. این حسادت هم میتواند زمانی اتفاقی بیفتد که آنها کاری مشابه کار شما انجام میدهند و تشویق میشوند اما شما نه، هم ممکن است زمانی رخ دهد که کار و شرایط آنها هیچ شباهت یا ارتباطی با شما ندارد. برای مثال ممکن است یکی از همکاران شما در یک واحد کاملاً متفاوت در شرکت ترفیع بگیرد، با اینکه او جای شما را نگرفته است، امکان دارد باز هم به اینکه شخص دیگری مقام بالاتری کسب کرده است اما شما نه، حسادت کنید.
۲) مقایسه
- آیا موفقیتتان را با دیگران مقایسه میکنید؟
- زمانی که یک نفر دیگر در کاری که شما هم میتوانید آن را بسیار خوب انجام دهید، موفق میشود چه حسی به شما دست میدهد؟
- آیا تحسینی را که دریافت کردهاید با تحسینی که دیگران دریافت میکنند، مقایسه میکنید؟
اگر شما به تحسین شدن اعتیاد داشته باشید ممکن است خودتان را با دیگران مقایسه کنید. این زمانی اتفاق میافتد که یک نفر دیگر برای کاری که انجام داده است مورد تقدیر قرار میگیرد. بعد از اینکه او تحسین میشود ممکن است شما هر کاری را که او انجام میدهد با کار خودتان مقایسه کنید. بهطور مثال اگر وبلاگ دارید ممکن است آمار بازدید وبلاگتان را با دیگران مقایسه کنید و اگر آمار شما بهتر باشد حس خوبی به شما دست بدهد و در غیر این صورت فکر کنید عملکرد خوبی ندارید.
۳) خوشحالی دیگران
- آیا کارهایتان را تنها برای خوشحال کردن دیگران انجام میدهید؟
افرادی که به تحسین شدن اعتیاد دارند، ممکن است از انجام کارهایی که خودشان دوست دارند اجتناب کنند و به جای آن کارهایی را انجام دهند که رضایت و تحسین دیگران را بههمراه دارند. این کار ممکن است شامل نادیده گرفتن یا فدا کردن ایدههای خودتان به نفع ایدههایی باشد که میدانید دیگران خواهند پسندید. یا لباس پوشیدن به سلیقه دیگران به جای آنچه خودتان دوست دارید. اگر شما کارها را تنها برای خوشامد دیگران انجام دهید، زمانی که «فداکاری» شما دیده نشود احساس ناامیدی و ناراحتی خواهید کرد.
۴) عزت نفس
- آیا زمانی که یک پروژه یا فعالیت را تمام میکنید احساس خوبی دارید؟ آیا فکر میکنید موفقیتی به دست آوردهاید؟
- آیا نیاز دارید یک نفر به شما بگوید کارتان را به درستی انجام دادهاید تا درباره آن کار احساس رضایت و خوشحالی کنید؟
- آیا حال روحی شما به میزان توجهی که از دیگران (چه به صورت حضوری یا آنلاین) دریافت میکنید بستگی دارد؟
اگر به تحسین شدن اعتیاد داشته باشید ممکن است از کاری که انجام دادهاید ناراضی باشید تا زمانی که یک نفر به شما بگوید کارتان خوب بوده است. شما به دنبال تأیید دیگران هستید تا نسبت به خودتان احساس خوبی داشته باشید.
۵) رقابتی بودن
- آیا بهطور مداوم نیاز دارید که از دیگران بهتر باشید؟
- آیا دائماً تلاش میکنید در کار خود بهترین شوید تا شما آن کسی باشید که تحسین دیگران را دریافت میکند؟
- آیا از تقسیم مسئولیت و به اشتراک گذاشتن دستاوردها با دیگران بدتان میآید؟
گاهی اوقات افرادی که به تحسین شدن اعتیاد دارند به شدت رقابتی هستند. این موضوع از نیاز آنها به دریافت تحسین به جای دیگران نشأت میگیرد.
۶) زیر سوال بردن تحسین
- آیا پیش آمده حس کنید بیش از اندازه تحسین شدهاید یا همیشه نیازمند تحسین بیشتری هستید؟
- آیا پیش آمده به تعریفهای بیش از حد یک نفر مشکوک شوید و حس کنید صادقانه نیست؟
کسی که به تحسین شدن اعتیاد دارد معمولاً متوجه تحسین بیش از حدی که دریافت میکند نمیشود و همیشه بهدنبال مقدار بیشتری از آن است و هر کاری که انجام میدهد در جهت تشویق شدن بیشتر است.
اگر گاهی زمانی که کسی شما را بیش از حد تحسین میکند معذب میشوید، ممکن است آنقدر هم که فکر میکنید معتاد به تحسین شدن نباشید.
۷) دوستان
- آیا دوستانتان مرتباً به شما میگویند که چقدر فوقالعاده هستید؟ آیا آنها از گفتن واقعیت درباره تصمیمات زندگی شما پرهیز میکنند تا تنها شما را تحسین کرده باشند؟
- اگر از دوستانتان واقعیت را بپرسید به شما راستش را میگویند؟
- آیا برای تحسین شدن یا اطمینان خاطر گرفتن پیش دوستانتان میروید؟
- آیا برای دوستی تنها به افرادی جذب میشوید که فکر میکنید به دلایلی از شما پایینتر هستند؟
دوستانتان را بررسی کنید. افرادی که به تحسین شدن معتاد هستند افرادی را در کنارشان نگه میدارند که اعتیاد آنها را تغذیه میکنند. این دوستان ممکن است با تحسین کردن مداوم شما به خودمحوریتان دامن بزنند.
۸) جایزههای کودکی
- آیا پدر و مادر شما اگر کارهایتان را به خوبی انجام میدادید، به شما پول، هدیه یا چیزهای مشابه جایزه میدادند؟
- اگر عملکرد بهتری داشتید، پاداش بهتری هم دریافت میکردید؟
در بسیاری از موارد، افرادی که به تحسین شدن اعتیاد دارند در دوران کودکیشان به دفعات جایزه دریافت کردهاند. این افراد معمولاً برای انجام کارهای روزانه، گرفتن نمره خوب، خوردن سبزیجات، داشتن رفتار درست یا ورزش کردن پاداش گرفتهاند.
۹) انتقادپذیری
- آیا زمانی که فردی به شما واکنشی به جز تحسین کردن نشان میدهد، عصبانی یا ناراحت میشوید؟
- آیا اگر نقد سازنده دریافت کنید، احساس شکست میکنید؟
- آیا هنگام بازخورد گرفتن به سرعت حالت تدافعی میگیرید؟
افرادی که به تحسین شدن معتاد هستند معمولاً از نقد شدن متنفر هستند؛ حتی اگر انتقادی سازنده یا بازخوردی مفید باشد. دریافت هر واکنشی به جز تحسین آنها را ناراحت و پریشان میکند.
راهکارهای ترک اعتیاد به تحسین شدن
اگر به پرسشهای بالا صادقانه پاسخ داده باشید با تقریب خوبی میدانید که به تحسین شدن معتاد شدهاید یا نه. اگر جزو آن دسته از افراد هستید که برای انجام کارهایتان به تحسین شدن نیاز دارید، برای رها شدن از بند این اعتیاد باید بتوانید تغییراتی را هم در درون و هم در رفتار بیرونیتان ایجاد کنید. در ادامه چند راهکارها برای انجام این کار را به شما معرفی میکنیم.
۱) با اعتیاد خود روبهرو شوید: اولین قدم برای ترک اعتیاد این است که آن را بپذیرید. اعتراف کنید که با تحسین شدن احساس اعتبار میکنید. سپس قبول کنید که این موضوع مشکلساز است و از این طریق نمیتوانید به خوشحالی و رضایت برسید.
این کار ممکن است برای شما آسان نباشد. ممکن است متوجه نباشید به تحسین شدن اعتیاد دارید یا آمادگی پذیرفتن آن را نداشته باشید. اما با روبهرو شدن با اعتیادتان میتوانید روند ترک آن را آغاز کنید.
۲) روی پیشرفتتان تمرکز کنید:به جای آنکه مدام بهدنبال تحسین شدن برای انجام کاری باشید که انجام دادهاید، روی پیشرفتی که داشتهاید تمرکز کنید. به این که کار را به خوبی انجام دادید یا نه فکر نکنید. به جای آن از پیشرفتی که در پروژههایتان داشتهاید احساس رضایت کنید.
برای خودتان هدف تعیین کنید. این هدف، به دست آوردن تحسین بیشتر یا داشتن بهترین عملکرد نیست. هدف «به پایان رساندن» کارهاست.
۳) انگیزه درونی خود را پیدا کنید: یکی از مشکلات اعتیاد به تحسین شدن و وجود سیستم پاداش این است که افراد تنها انگیزه بیرونی دارند. یعنی کارهایشان را تنها برای پاداش گرفتن انجام میدهند. برای یک معتاد به تحسین شدن این پاداش همان تحسین شدن است. به جای نگرانی درباره پاداشها، روی چرایی انجام یک کار تمرکز کنید. انگیزه را از درون خودتان پیدا کنید.
بهطور مثال اگر شما یک نوازنده باشید ممکن است تنها انگیزه شما برای نواختن این باشد که دیگران به شما بگویند چقدر ماهر هستید. اگر هیچگاه به لحاظ حرفهای موفق نشده باشید و دیگران نیز متوجه استعداد شما نشوند یا شما را تحسین نکنند، ممکن است تسلیم شوید و نوازندگی را رها کنید. به جای تمرکز روی انگیزههای بیرونی، موسیقی را برای اینکه دوستش دارید بنوازید. یادتان باشد که از ابتدا به چه دلیل نوازندگی را آغاز کردید.
۴) به خودتان اعتماد کنید: یکی از راههایی که میتوانید به خودتان کمک کنید این است که به خودتان، تواناییهایتان و نظرهای شخصیتان اعتماد کنید. اگر کسی شما را نقد کرد یا به شما بازخورد منفی داد، به خاطر داشته باشید که او لزوماً متخصص نیست و حتی الزامی ندارد که نظرش درست باشد. فرد منتقد فقط یک نفر با نظر مختص به خودش است. نظر او را ارزیابی کنید و خودتان تصمیم بگیرید که آیا میخواهید از نظرش استفاده کنید یا نه؟
۵) تواضع را یاد بگیرید: اعتیاد به تحسین شدن معمولاً ریشه در این دارد که دوست دارید احساس برتری کنید و نقصها و نقطهضعفهایتان را انکار کنید. اینکه یاد بگیرید بخشهایی از وجودتان که بینقص نیستند را بپذیرید، قدم مهمی در مسیر ترک این اعتیاد است. تواضع به معنای ضعیف بودن یا تنفر از خودتان نیست. بلکه به این معناست که نقصهایتان را با آغوشی باز بپذیرید و تلاش کنید از آنها یاد بگیرید و رشد کنید و بتوانید با دیگران بهتر همدلی کنید. چند راهکار برای یاد گرفتن تواضع عبارتاند از:
- گوش دادن به دیگران حتی اگر از حرفی که میزنند خوشتان نمیآید.
- پذیرفتن و اعتراف کردن به اینکه اشتباه کردهاید یا اینکه جوابها را نمیدانید.
- پذیرش مسئولیت کارهای خود
- درخواست کمک در هنگام نیاز
۶) خود را با افرادی که از شما باهوشتر هستند احاطه کنید: زمانی که به تحسین شدن اعتیاد داشته باشید خیلی وسوسهانگیز است که بخواهید با کسانی وقت بگذرانید که حس میکنید از شما پایینتر هستند تا بتوانید حس بهتری نسبت به خودتان داشته باشید. اما به جای این کار تمرکزتان را روی افرادی بگذارید که به نظرتان از شما باهوشتر یا عاقلتر هستند. سعی کنید به جای آنکه به دنبال راههایی برای احساس برتری کردن باشید، از افرادی که در زندگیتان هستند یاد بگیرید.
۷) درخواست بازخورد صادقانه داشته باشید: به جای آنکه اطرافتان را با افرادی پر کنید که تنها به شما بازخوردهایی کلی میدهند، افرادی را پیدا کنید که با شما روراست هستند. از آنها بخواهید به شما صادقانه درباره کارهایتان، پروژههایتان و تفریحاتتان بازخورد بدهند.
بازخورد صادقانه و نقد سازنده به شما کمک میکند در کارتان بهتر شوید. اگر اطرافتان تنها کسانی باشند که فقط به شما تحسینهای توخالی میدهند، نمیتوانید رشد کنید.
۸) پرسشهای درستی بپرسید: اینکه از یک نفر بپرسید: «کارم چطور بود؟» یا «در مورد کارم چه فکری میکنی؟» پاسخهایی مثل «کارت خوب بود» را به دنبال خواهد داشت که خیلی جامع و کامل نیستند. در عوض فعالانه بپرسید: «چه کاری را میتوانم بهتر انجام دهم؟ دفعه دیگر روی کدام بخش بیشتر کار کنم؟». روی فرایند متمرکز باشید چرا که صحبت کردن درباره فرایند به جای محصول و نتیجه نهایی، گفتگو را به مسیر درستی هدایت میکند.
۹) دیگران را تحسین کنید: از آنجایی که معتادان به تحسین شدن حسادت بسیاری را تجربه میکنند، میتوانید این حس را با تحسین کردن افرادی که لیاقت آن را دارند از بین ببرید. وقتی کسی که میشناسید موفق میشود به جای حسادت، آن را جشن بگیرید.
خوشحالی برای موفقیت و دستاورهای یک فرد دیگر به شما کمک میکند الگوهای فکری منفی را با الگوهای مثبت جایگزین کنید.
۱۰) خودتان را تحسین کنید: اگر به هدفی که مدنظر داشتید رسیدید، به خودتان تشویقی بدهید. در نهایت تحسین شدن حس خوبی میدهد و اگر شما بتوانید این نیاز را خودتان برطرف کنید دیگر احتیاجی به تحسین شدن از سوی دیگران نخواهید داشت. به خودتان کارت صدآفرین بدهید. شما لیاقتش را دارید.
از آکادمی آمانج سپاسگزاریم که مجموعه تکراسا را در تهیه این مقاله همراهی کردند. دوره «آپولو» آکادمی آمانج یک دوره جامع و پروژهمحوره است که در آن علاوه بر بازاریابی و دیجیتال مارکتینگ، مباحثی مانند مدیریت برند هم تدریس خواهد شد. اساتید این دوره متخصصانی با تجربه کار در شرکتهای بزرگ هستند. در انتهای دوره به دانشجویان مدرکی قابل ترجمه ارائه خواهد شد و ۵ دانشجوی برتر نیز برای کار به شرکتهای معتبر معرفی میشوند. همچنین شرایطی ویژه برای شرکتها در راستای آموزش سازمانی اعضای تیمشان در نظر گرفته شده است.
منابع برای مطالعه بیشتر:
- How to Know if You’re Addicted to Praise, By Trudi Griffin, 2021
- How a ‘Praise Addiction’ Can Really Mess Up Your Career, By J.T. O’Donnel, 2016
- Why I Want to Break My Addiction to Praise, By Brittany Hunter, 2018
- This is the No. 1 mistake young people make when ‘following their passion,’ says career expert of 20 years, By J.T. O’Donnell, 2021
- 5 Steps To Get Over Your Addiction To Praise, By Laura Vanderkam, 2015
- Ways to Overcome an Unhealthy Pursuit of Praise to Be Your Own Inspiration, By Angela Kambouris, 2018
