بازار وامدهی و خدمات اعتباری در گذشته تنها در اختیار بانکها بود، اما با پیشرفت تکنولوژی و ترویج استفاده از فضای دیجیتال توسط مردم، استارتاپهایی شکل گرفتند که با سرعت بیشتر و کیفیت بهتر خدمات وامدهی را به صورت آنلاین ارائه کردند؛ این بازار آنلاین و نوین، لندتک (Lendtech) نام دارد.
لندو یکی از استارتاپهای فعال در بازار لندتک ایران است که امکان دریافت وام و خرید اعتباری را برای طیف گستردهای از کالاها و خدمات فراهم کرده است. اخیراً لندو گزارشی از عملکرد خود در سال ۱۴۰۰ منتشر کرده است. از آنجایی که لندو یکی از مهمترین استارتاپها در بازار لندتک ایران است، این گزارش میتواند تا حد خوبی نشاندهنده وضعیت بازار لندتک در ایران و رفتار ایرانیان در دریافت وام و اعتبار به صورت آنلاین باشد. در این مقاله ابتدا وضعیت بازار لندتک در ایران را بررسی میکنیم و سپس رفتار کاربران لندو و فروشگاههای فعال در آن را تحلیل خواهیم کرد.
بازار لندتک در ایران
نرخ تورم ۴۰٪ در ایران، نوسانات ارزی و سایر مشکلات اقتصادی سبب شده تا روزبهروز توان خرید دهکهای مختلف درآمدی در کشور کاهش پیدا کند که این موضوع میتواند سبب افزایش استقبال مردم از بازار وامدهی شود. دریافت وام از بانکها مشکلات فراوانی مانند معرفی ضامن یا ارائه وثیقه دارد. علاوه بر این، فاصله زمانی درخواست وام تا دریافت آن از بانکها بسیار طولانی و طاقتفرساست؛ این در حالی است که اصلیترین خدمت ارائهشده توسط بانکها به افراد حقیقی وامدهی است.
بررسی آمارهای ایران در بازارهای رقابتپذیر جهانی نشان میدهد که ایران در سیستمهای مالی در رتبه ۱۲۳ در بین ۱۴۱ کشور جهان قرار دارد؛ در حالی که ایران از لحاظ ظرفیت نوآوری و اندازه بازار بهترتیب رتبه ۷۱ و ۲۱ را دارد. با توجه به این موارد و همچنین نرخ نفوذ اینترنت بیش از ۱۲۰٪ در میان مردم، بازار لندتک در ایران ظرفیت بالایی برای رشد دارد؛ البته بیشتر این ظرفیت بالقوه مانده است. در حالی که سهم وامدهی آنلاین از بازار وام در دنیا ۵٪ است، طبق گزارش لندو تنها ۰/۱٪ از کل بازار وامدهی در ایران آنلاین شده است. سایر بازارهای فضای آنلاین مانند خردهفروشی (با سهم بین ۲٪ تا ۳٪) هم سهم بیشتری نسبت به بازار لندتک در ایران دارند. میتوان اصلیترین دلایل این عدم رشد را نبود قانونگذاری مناسب، عدم همکاری بانکها با لندتکها و چالشهای تأمین مالی آنها دانست.
رشد ۶ برابری درخواست وام لندو در سال ۱۴۰۰
با بررسی رشد متغیرهای مختلف در لندو، نتیجه میشود که این مجموعه در سال ۱۴۰۰ در زمینه تعداد وامهای اعطایی و مبلغ آنها رشد بیشتری را نسبت به سال ۱۳۹۹ داشته است.
جدول فوق نشان میدهد که رشد متغیرهای مربوط به وامدهی بیشتر از رشد تعداد کاربران بوده است. بنابراین ممکن است که کاربران جدید لندو در سال ۱۴۰۰ مقدار وام بیشتری از کاربران قدیمی آن دریافت کرده باشند. البته به نظر میرسد دلیل اصلی این موضوع افزایش سقف وام اعطایی لندو به کاربران باشد. سقف هر وامی که لندو میتواند به کاربران بدهد ۲۰ میلیون تومان است.
در سال ۱۴۰۰ میانگین مبلغ وام اعطایی به کاربران لندو افزایش چشمگیری داشته و از ۵ میلیون تومان در سال ۱۳۹۹ به ۱۶ میلیون تومان در سال ۱۴۰۰ رسیده است. بنابراین کاربران لندو درخواست وام با مبالغ بیشتری را در سال جدید داشتهاند. اگر فرض کنیم در سال ۱۴۰۱ سقف وام اعطایی لندو به کاربرانش افزایش مییابد، برای پیشبینی میانگین مبلغ وام اعطایی به کاربران لندو میتوان از رگرسیون استفاده کرد. به نمودار زیر توجه کنید.
اگر از رگرسیون خطی همانند نمودار فوق استفاده کنیم، میانگین مبلغ وام اعطایی لندو در سال جدید ۱۷ میلیون تومان میشود؛ اما اگر از رگرسیون درجه دوم استفاده کنیم، این رقم به حدود ۳۰ میلیون تومان خواهد رسید.
۲۲۰ میلیون تومان؛ میانگین فروش ماهانه فروشگاهها در لندو
لندو در مقایسه بارقبای خود در بازار لندتک ایران، با تعداد فروشگاههای بیشتری همکاری میکند که یکی از دلایل آن سابقه فعالیت بیشتر لندو نسبت به رقبا است. این موضوع سبب شده تا لندو تنوع بالایی از کالا و خدمات را به کاربران در خرید اعتبار ارائه دهد.
بیشترین تعداد فروشگاههای فعال در لندو را فروشگاههای کالاهای دیجیتال و کالاهای تخصصی (مانند ورزشی، لوازم خودرو، لوازم کودک و …) تشکیل میدهند. اگر از دستهبندی کالاهای تخصصی با توجه به گستردگی که دارند صرفنظر کنیم، کالاهای دیجیتال باقی میماند که بیشترین سهم را دارد. البته این موضوع در بازار خردهفروشی آنلاین هم صدق میکند و کالاهای دیجیتال و خصوصاً موبایل بیشترین سهم از فروش را به لحاظ مبلغ دارند.
دسته مد و استایل در رتبه چهارم فروشگاههای همکار با لندو از لحاظ تعداد قرار دارد. از آنجا که این دسته کالایی در شبکههای اجتماعی محبوبیت و فروش بالایی دارد، ایجاد بستری برای همکاری لندو با فروشگاههای فعال شبکههای اجتماعی میتواند سهم این دسته را بالاتر ببرد و البته تحولی در تجارت اجتماعی و بازار لندتک ایران ایجاد کند.
بررسی سهم فروش در دستهبندیها نشان میدهد که در دستههای کالای دیجیتال، مد و استایل و کالاهای خانگی و اداری، فروشگاه اینترنتی تیمچه با حدود ۷۰٪ سهم از فروش بیشترین سهم را در میان فروشگاههای فعال در لندو دارد. در دستههای کالاهای تخصصی و گردشگری (بلیط هتل و تور)، میزان فروش بین فروشگاهها پخش شده است و در واقع نابرابری کمتری میان فروشگاهها را در این دو دسته شاهد هستیم.
بیشتر فروشگاههای فعال در لندو ماهانه بین ۱۰ تا ۵۰ میلیون تومان فروش دارند. همچنین میانگین مبلغ فروش ماهیانه فروشگاهها در لندو ۲۲۰ میلیون تومان بوده است.
بررسی کاربران لندو
بیشتر کاربران لندو را آقایان بین ۲۱ تا ۴۰ سال سن تشکیل میدهند. در مجموع آقایان ۷۹٪ و خانمها ۲۱٪ کاربران لندو را تشکیل میدهند. همچنین بیش از ۷۰٪ کاربران لندو بین ۲۰ تا ۴۰ سال سن دارند.
حدود نیمی از کاربران لندو را کارمندان شرکتهای خصوصی تشکیل میدهند؛ این در حالیست که بیشتر وامگیرندگان از بانکها، کارمندان دولتی هستند. همکاری لندو با بانکها میتواند منجر به گستردگی بیشتر مشتریان دو طرف شود.
بررسی جغرافیایی کاربران لندو نشان میدهد که به ترتیب استانهای تهران، البرز، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی، اصفهان و خوزستان بیشترین تعداد کاربر و استانهای کهگیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی، گلستان، ایلام و سیستان و بلوچستان کمترین تعداد کاربر را در لندو داشتهاند. میتوان این موضوع را با میزان درآمد خانوارها در استانها مقایسه کرد.
از جدول فوق پیداست که عموماً استانهایی که درآمد بیشتری دارند، بیشتر از خدمات لندو استفاده میکنند. البته استانهای بوشهر و یزد با توجه به درآمد بیشتر، کمتر از لندو استفاده میکنند که این موضوع میتواند فرصتی برای گسترش فعالیتهای لندو در این دو استان باشد.
سیستم اعتبارسنجی لندو چگونه است؟
یکی از بزرگترین مشکلات بازار وامدهی و خدمات اعتباری چه به صورت سنتی و چه به صورت آنلاین، نبود سیستم جامع و کارآمد اعتبارسنجی است. امروزه در دنیا کمتر از ضامن و وثیقه برای اعتبرسنجی اعطای وام به افراد استفاده میشود و نمره اعتباری کاربران ملاک اصلی تصمیمگیری برای اعطای وام قرار میگیرد.
اعتبارسنجی در ایران بایستی توسط شرکتهای زیرنظر بانک مرکزی انجام گیرد. اعتبارسنجی در لندو در دو مرحله انجام میشود که مرحله اول توسط یکی از شرکتهای اعتبارسنجی بانک مرکزی و مرحله دوم توسط لندو به وسیله هوش مصنوعی انجام میشود. پس از این مراحل هر مشتری یک نمره اعتباری (Credit Score) از لندو دریافت میکند که این نمره اگر بالای ۲۰۰ باشد به معنای مشتری ویژه، بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ به معنای مشتری خوب، بین ۰ تا ۱۰۰ به معنای مشتری معمولی و زیر صفر به معنای مشتری مردود است.
۶۹٪ مشتریان لندو را مشتریان ویژه و خوب تشکیل میدهند. همچنین ۶۷٪ مشتریان لندو در سال ۱۴۰۰ اقساط خود را بهموقع پرداخت کردهاند. نرخ نکول (نرخ عدم بازپرداخت اقساط پس از ۶ ماه) در لندو ۰.۵٪ بوده که نسبت به سال ۱۳۹۹ کاهش ۷۰٪ داشته است. این موارد نشاندهنده این است که نسل جدید الگوریتمی که لندو در سال ۱۴۰۰ برای اعتبارسنجی استفاده کرده تا حد زیادی موفق بوده است.
کاربران بین ۲۱ تا ۳۰ سال و بالای ۷۰ سال خوشحسابترین کاربران لندو بودهاند. به طور کلی با افزایش سن ریسک اعطای وارد در بین کاربران لندو بیشتر دیده میشود. همچنین خانمها نسبت به آقایان رفتار بهتری در پرداخت بهموقع اقساط داشتهاند.
از لحاظ مشاغل کاربران در لندو، دانشجوها خوشحسابترین بودند و کاربران دارای شغل آزاد، دیرتر از سایرین اقساط وام خود را پرداخت کردهاند. از لحاظ جغرافیایی هم استانهای کرمانشاه، تهران و لرستان خوشحسابترین و استانهای ایلام، آذربایجان شرقی و کهگیلویه و بویراحمد دیرتر از سایر استانها اقساط وام خود را پرداخت کردهاند.
برنامههای آینده لندو
لندو اهداف خود را در سال جدید ارائه یک خدمت جدید به نام سرویس خرید اعتباری «الان بخر، بعداً پرداخت کن» یا همان BNPL و ارائه وام طی یک روز عنوان کرده است. همچنین ارائه خدمات میکرولندیگ (Micro-lending) که اخیراً در کشور استقبال خوبی از آن شده است میتواند فرصت خوبی برای لندو باشد.
اندازه بازار بزرگ وامدهی، نرخ بالای نفوذ اینترنت و جمعیت جوان نشان از پتانسیل بالای بازار لندتک در ایران دارد. همچنین دسترسی راحتتر، خدمات بهتر، چابکی و دقت از مزایای لندتک نسبت به بازار سنتی وام است. اگر لندو و سایر لندتکها با همکاری قانونگذار و بانکها بتوانند از مشکلات اعتبارسنجی و تأمین مالی در ایران بکاهند، رشد بازار لندتک کشور بسیار بیشتر از وضعیت کنونی آن خواهد بود.
برای مطالعه بیشتر گزارش سال ۱۴۰۰ لندو میتوانید آن را از لینک زیر دانلود کنید:
