تحلیلی بر وضعیت حقوقی شتاب‌دهنده‌های ایرانی، تعداد، نوع و قراردادها

شکل‌گیری شتاب‌دهنده‌های ایرانی سیر متفاوتی نسبت به شتاب‌دهنده‌های خارجی دارد. این امر از یک سو در قراردادهای شتاب‌دهی در شتاب‌دهنده‌های ایرانی اثر گذاشته است و از سوی دیگر باعث تفاوت در نوع و قالب آن‌ها شده است.در این نوشتار به بررسی سایر جوانب حقوقی شتاب‌دهنده‌های ایرانی می‌پردازیم.

اعداد و ارقامی که در این نوشته بیان شده است، رسمی نیست و توسط نگارنده استخراج شده است.

تعداد شتاب‌دهنده‌های ایرانی

تا سال ۱۳۹۵ تنها ۹ شتاب‌دهنده در ایران به ثبت رسیده بود. از سال ۱۳۹۵ تاکنون، تعداد ۶۳ شتاب‌دهنده دیگر در ایران ثبت شده است.

از این تعداد شتاب‌دهنده:

  • ۴۲ شرکت در تهران مستقر هستند.
  • ۴۳ شرکت در قالب شرکت سهامی خاص تاسیس شده‌اند.
  • ۲۱ شرکت در قالب شرکت با مسئولیت محدود تاسیس شده‌اند.
  • ۷ شتاب‌دهنده هم در قالب موسسه غیر تجاری تاسیس شده‌اند.

میزان سرمایه شتاب‌دهنده‌های ایرانی:

  • ۱۹ شرکت با سرمایه صد هزار تومان تاسیس شده‌اند.
  • ۱۲ شرکت با سرمایه یک میلیون تومان تاسیس شده‌اند.
  • ۱۸ شرکت با سرمایه بین یک میلیون تومان تا ده میلیون تومان تاسیس شده‌اند.
  • ۴ شرکت با سرمایه ده میلیون تومان تا پنجاه میلیون تومان تاسیس شده‌اند.
  • ۳ شرکت با سرمایه پنجاه میلیون تومان تا صد میلیون تومان تاسیس شده‌اند.
  • ۱ شرکت با سرمایه هفتصد میلیون تومان تاسیس شده است.
  • ۲ شرکت با سرمایه یک میلیارد تومان تاسیس شده‌اند.

بعضی از این شتاب‌دهنده‌ها در بین سهامداران خود، شرکت‌ها یا موسسات غیر تجاری دیگری دارند.

وضعیت سهامداران شرکتی در شتاب‌دهنده‌های ایرانی

  • یک عضو شرکتی؛ ۳ شتاب‌دهنده
  • دو عضو شرکتی؛ ۵ شتاب‌دهنده
  • سه عضو شرکتی؛ ۵ شتاب‌دهنده
  • چهار عضو شرکتی؛ ۱ شتاب‌دهنده
  • پنج عضو شرکتی؛ ۱ شتاب‌دهنده

علاوه بر تعداد کل شتاب‌دهنده‌هایی که بعد از سال ۱۳۹۵ تاسیس شده‌اند، تعداد ۱۴ شرکت هم عملیات شتاب‌دهی را به موضوع خود اضافه کرده‌اند.

از این ۱۴ شرکت؛

  • ۹ شرکت در قالب شرکت سهامی خاص بوده است.
  • ۴ شرکت در قالب شرکت با مسئولیت محدود بوده است.
  • ۱ شرکت در قالب شرکت سهامی عام بوده است.

موضوع فعالیت شتاب‌دهنده‌های ایرانی

از بین تمام این شتاب‌دهنده‌های ایرانی

  • ۲۵ شرکت با عنوان «شتاب‌دهنده» تاسیس شده‌اند.
  • ۹ شرکت، موضوع خود را «شتاب‌دهی استارتاپ» تعیین کرده‌اند.
  • ۲۰ شرکت، موضوع خود را «خدمات شتاب‌دهی» تعیین کرده‌اند.
  • ۵۳ شرکت هم، «شتاب‌دهنده» را به عنوان یکی از موضوعات شرکت ذکر کرده‌اند.

در مقاله «حقوق شتاب‌دهنده‌ها در تئوری و عمل» توضیح دادیم که در قوانین ایران، شرکت استارتاپ و شتاب‌د‌هی و شتاب‌دهنده تعریف نشده است.

بنابراین، ذکر اینکه موضوع شرکت، انجام عملیات شتاب‌دهی یا شتاب‌دهی استارتاپ است، در واقع هیچ کمکی به تعیین موضوع شرکت نمی‌کند.

شرکت‌هایی که موضوع خود را «شتاب‌دهنده» قرار داده‌اند ابهامات حقوقی بیشتری دارند. تعیین «شتاب‌دهنده» به عنوان موضوع شرکت همانند این است که «شرکت سهامی خاص» به عنوان موضوع فعالیت شرکت تعیین شود.

آنچه که از این عبارت بدست می آید این است که این شرکت می‌تواند یک شرکت دیگر تاسیس کند. در این صورت هم نیازی نیست که این موضوع در اساسنامه شرکت بیان شود چرا که یک شرکت تجاری به هر حال می تواند اقدام به تاسیس شرکت کند.

قالب تاسیس

رایج‌ترین قالب بین شتاب‌دهنده‌های ایرانی، اول، شرکت سهامی خاص، دوم، شرکت با مسئولیت محدود و سوم، موسسه غیرتجاری است. درباره نحوه انتخاب قالب شتاب‌دهنده در نوشته دیگری توضیح داده شده است.در بین این شتاب‌دهنده‌ها، یک شرکت سهامی عام و یک شرکت تعاونی هم وجود دارد.

طبق ماده ۲ قانون شرکتهای تعاونی؛ شرکت تعاونی شرکتی است از اشخاص حقیقی یا حقوقی که به منظور رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضا از ‌طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری آنان موافق اصولی که در این قانون مصرح است تشکیل می‌شود.

بنابراین شرکت تعاونی تنها می‌تواند به اعضای خود خدمت رسانی کند. طبق ماده ۳ قانون شرکت‌های تعاونی؛ عضویت در شرکت تعاونی برای تمام اشخاصی که محل فعالیت یا سکونت آنها در حوزه عمل شرکت باشد و به تمام یا قسمتی از خدمات‌ شرکت احتیاج داشته باشند آزاد است. تاسیس شتاب‌دهنده در قالب شرکت تعاونی، محدوده عمل آن را به شدت محدود می‌کند.

موسسه غیرتجاری، سومین قالب محبوب شتاب‌دهنده‌های ایرانی است. در استفاده از این قالب باید دقت کرد. طبق قانون، موسسه غیرتجاری عبارت است از تشکیلاتی که برای مقاصد غیر تجارتی از قبیل امور علمی یا ادبی یا امور خیریه و امثال آن تشکیل می‌شود اعم از آن که موسسین و تشکیل‌دهندگان قصد انتفاع داشته یا نداشته باشند.

موسسه غیرتجاری برای مقاصد غیرتجاری تاسیس می شود. اگر قرار باشد که این موسسه فعالیت تجاری انجام دهد باید در قالب شرکت تجاری تاسیس شود. شرکت‌های تجاری برای انجام فعالیت‌های تجاری پیش بینی شده‌اند و موسسات غیرتجاری، برای انجام فعالیت‌های غیرتجاری.

اگر فعالیت غیرتجاری، سودآور باشد، موسسه غیرتجاری انتفاعی تاسیس می شود. اگر این فعالیت سودآوری نداشته باشد باید در قالب موسسه غیرتجاری غیرانتفاعی تاسیس شود. چگونه می‌توانیم تشخیص دهیم که آیا یک فعالیت، تجاری است یا نه؟ پاسخ این سوال در ماده ۲ قانون تجارت است.

در اساسنامه یکی از شتاب‌دهنده‌های ایرانی که در قالب موسسه غیرتجاری تاسیس شده است، بیش از ۲۰ موضوع از موضوعات تجاری هستند. یک موسسه غیرتجاری نمی‌تواند فعالیت تجاری انجام دهد. اداره ثبت شرکت‌ها اصولا تکلیفی در بررسی این موضوعات ندارد لذا ثبت یک موسسه غیرتجاری با موضوعات تجاری همواره ممکن است.

در صورتی که اعتبار هر یک از اعمال تجاری این موسسه غیرتجاری در دادگاه مطرح شود، دادگاه می‌تواند حکم به بطلان این اعمال یا حتی بطلان کل موسسه صادر کند.